Psikososyal Risk Değerlendirmesi: Adımlar ve Puanlı Örnek

Psikososyal risk değerlendirmesi, işin tasarımından, organizasyonundan ve yönetiminden kaynaklanan tehlikeleri ele alan risk değerlendirmesi çalışmasıdır: iş yükü, işin kontrolü, destek, ilişkiler, rol netliği ve değişiklik. Kimlerin nasıl zarar görebileceğini belirler, riski çalışanlardan gelen kanıtla puanlar ve sorumlusu, tarihi belli organizasyonel önlemlerle sonuçlanır.

İş güvenliği uzmanlarının çoğu bir presin koruyucusunu ya da solvent deposundaki sızıntıyı rahatça değerlendirir. Psikososyal tehlikeler farklı hissettirir. Ortada kırık bir şey yoktur, zarar (stres, kaygı, tükenmişlik, depresyon, yorgunluğa bağlı hatalar) haftalar içinde birikir ve etkilenen kişi çoğu zaman raporlu olana ya da istifa edene kadar sesini çıkarmaz.

Mesele küçük değil. İngiltere İSG otoritesi HSE'nin 2024/25 temel verilerine göre Büyük Britanya'da 964.000 çalışan işe bağlı stres, depresyon veya kaygı yaşıyor. AB İSG Ajansı EU-OSHA'nın OSH Pulse anketi (2022), çalışanların %27'sinin işinin strese, kaygıya veya depresyona yol açtığını ya da bunları kötüleştirdiğini söylediğini gösteriyor. Bu rehber, psikososyal tehlikeleri fiziksel tehlikelerle aynı disiplinle değerlendirmenin yolunu gösteriyor: bir tehlike haritası, altı adımlı yöntem, toplanacak kanıtlar ve üç görev için puanlanmış bir risk kaydı.

---

Tehlikeli Görünmeyen Bir Çağrı Merkezi

Bu örnek, bu rehber için kurgulanmıştır. Bir müşteri hizmetleri merkezinde iki vardiyada 60 temsilci çalışıyor. Zemin temiz, sandalyeler ayarlanabilir, acil çıkışlar açık. Bir yıl önce güncellenen risk değerlendirmesinde her şey kabul edilebilir seviyede.

Öte yandan akşam vardiyasındaki raporlu izin oranı işyeri ortalamasının iki katı. Deneyimli üç temsilci aynı çeyrekte ayrıldı; çıkış görüşmelerinde "çağrılar arasında nefes alacak zaman yok" ve "bağırılıyor, arkamızda kimse yok" cümleleri geçiyor. Takım lideri çağrı süresine göre değerlendiriliyor ve personel planlamasında söz hakkı yok.

Bunların hiçbiri risk değerlendirmesinde yok, çünkü kimse bunları tehlike olarak yazmadı. Psikososyal risk değerlendirmesi bu sinyalleri adı konmuş tehlikelere, puanlara, önlemlere ve sorumlulara dönüştürmek için yapılır. Bu merkezi aşağıdaki örnekte puanlayacağız.

---

Psikososyal Risk Değerlendirmesi Nedir?

ISO 45003:2021, psikososyal riski işle ilgili psikososyal nitelikteki tehlikelere maruz kalma olasılığı ile bu tehlikelerin yol açabileceği yaralanma ve sağlık bozulmasının şiddetinin birleşimi olarak tanımlar. Zaten kullandığınız olasılık ve şiddet mantığı budur. Fark, tehlikenin kaynağındadır.

EU-OSHA kaynağı açıkça tarif eder: psikososyal riskler kötü iş tasarımından, organizasyondan ve yönetimden, ayrıca işin kötü sosyal bağlamından doğar (EU-OSHA).

Terim	Anlamı
Psikososyal tehlike	İş tasarımı, organizasyon, yönetim veya sosyal ortamdaki, ruhsal ya da fiziksel zarara yol açabilecek bir özellik (aşırı iş yükü, taciz, kötü yönetilen değişiklik gibi)
Psikososyal risk	Bu tehlikeye maruz kalma olasılığı ile zararın şiddetinin birleşimi (ISO 45003)
İş stresi	Psikososyal tehlikelere verilen yaygın, zararlı bir tepki; tehlikenin kendisi değil, sonucudur
ISO 45003	ISO 45001 tabanlı bir İSG yönetim sistemi içinde psikososyal riskin yönetimine dair kılavuz
HSE Yönetim Standartları	İş stresini değerlendirmek için kullanılan, altı iş alanından oluşan İngiliz çerçevesi (talepler, kontrol, destek, ilişkiler, rol, değişiklik)

Tablodaki pratik nokta şu: "stresi" değerlendirmezsiniz. Stresi doğuran koşulları değerlendirirsiniz; tıpkı el yaralanmasını değil, korumasız sıkışma noktasını değerlendirdiğiniz gibi.

---

Psikososyal Risk Değerlendirmesi Yasal Bir Zorunluluk mu?

Türkiye'de evet: psikososyal tehlikeler, işverenin genel risk değerlendirmesi yükümlülüğünün içindedir. Ayrı bir doküman istenmez, ama bu tehlikelerin risk değerlendirmesinde yer alması beklenir.

Kaynak	Ne diyor
İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği (Resmî Gazete 29.12.2012, Sayı 28512), Madde 8(3)	Çalışma ortamındaki "fiziksel, kimyasal, biyolojik, psikososyal, ergonomik ve benzeri tehlike kaynaklarından" oluşan tehlikeler belirlenir ve kayda alınır. (ç) bendi çalışma usulleri, vardiya düzeni, ekip çalışması, organizasyon, nezaret sistemi ve hiyerarşik düzenden kaynaklanabilecek tehlikeleri ayrıca sayar.
Aynı Yönetmelik, Madde 8(4)	Psikososyal dahil bu tehlike kaynakları için daha önce yapılmamışsa, maruziyeti belirlemek üzere gerekli kontrol, ölçüm, inceleme ve araştırmalar yapılır.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (Resmî Gazete 30.06.2012, Sayı 28339), Madde 5(1)(f)	İşveren, "teknoloji, iş organizasyonu, çalışma şartları, sosyal ilişkiler ve çalışma ortamı ile ilgili faktörlerin" etkilerini kapsayan tutarlı ve genel bir önleme politikası geliştirir.
6331, Madde 5(1)(ç)	Özellikle tekdüze çalışma ve üretim temposunun sağlık ve güvenliğe olumsuz etkileri önlenir, önlenemiyorsa en aza indirilir.
AB Çerçeve Direktifi 89/391/EEC, Madde 6(2)(g)	6331 Madde 5(1)(f) ile aynı önleme politikası ilkesi (EUR-Lex). EU-OSHA, psikososyal risklerin yönetimini bu direktiften doğan yasal bir zorunluluk olarak tanımlar.
ISO 45003	Belgelendirilebilir bir standart değil, kılavuzdur. ISO 45001 sistemi içinde, tehlike tanımlama (Madde 6.1.2) ile birlikte çalışacak şekilde tasarlanmıştır.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı da konuyla ilgili bağlayıcı olmayan bir Psikososyal Faktörler Bilgilendirme Rehberi yayımlamıştır. Uluslararası iyi uygulama olarak İngiltere'de HSE, işverenlerin iş stresine karşı risk değerlendirmesi yapma ve buna göre hareket etme yükümlülüğü olduğunu belirtir.

Yani soru, psikososyal tehlikeleri değerlendirip değerlendirmeyeceğiniz değil; mevcut risk değerlendirmenizin bunu gerçekten yapıp yapmadığıdır.

---

Psikososyal Tehlikeler: ISO 45003 ve HSE Haritası

ISO 45003 psikososyal tehlikeleri üç grupta toplar: işin organizasyonu, işteki sosyal faktörler ve çalışma ortamı, ekipman ve tehlikeli görevler. HSE Yönetim Standartları aynı alanı altı başlığa böler. Aşağıdaki harita ikisini eşleştirir ve her biri için kullanabileceğiniz kanıtı ekler.

ISO 45003 grubu	HSE standardı	Tipik tehlikeler (EU-OSHA ve HSE örnekleri)	Bakılacak kanıt
İşin organizasyonu	Talepler	Aşırı iş yükü, çalışma düzeni, tempo	Fazla mesai ve vardiya verisi, iş birikimi, anket puanları
İşin organizasyonu	Kontrol	Kararlarda ve işin nasıl yapılacağında söz hakkı olmaması	Anket, odak grupları
İşin organizasyonu	Rol	Belirsiz rol, çelişen talepler	Görev tanımı ile gerçek iş, odak grupları
İşin organizasyonu	Değişiklik	Kötü yönetilen değişiklik, iş güvencesizliği	Değişiklik kayıtları, danışma kayıtları, çıkış görüşmeleri
Sosyal faktörler	Destek	Yönetici veya iş arkadaşı desteğinin olmaması, zayıf iletişim	Anket, birebir görüşme kayıtları, personel devir oranı
Sosyal faktörler	İlişkiler	Psikolojik ve cinsel taciz, çatışma, kabul edilemez davranış	Şikâyetler, İK vakaları, anonim bildirimler
Çalışma ortamı, ekipman ve görevler	Talepler (çalışma ortamı)	Üçüncü kişilerden şiddet (zor müşteri, hasta, öğrenci); HSE'nin talepler altında saydığı fiziksel çalışma ortamı	Olay ve ramak kala raporları, güvenlik kayıtları, saha denetimleri

İki uyarı. HSE altı alanın iç içe geçtiğini, bu yüzden tek tek faktöre değil işin bütününe bakılması gerektiğini belirtir. HSE ayrıca işverenden her standardı karşılamasını beklemediğini söyler; standartlar, değerlendirme ve sürekli iyileştirmeyle ulaşılan hedeflerdir.

---

Psikososyal Risk Değerlendirmesi 6 Adımda Nasıl Yapılır?

Aşağıdaki altı adım, HSE Yönetim Standartları sürecini ve genel risk değerlendirmesi mantığını izler. Psikososyal değerlendirmenin fiziksel olandan en çok ayrıldığı yer 2. ve 3. adımlardır.

Adım 1: Hazırlanın ve ekibi kurun

Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği Madde 6'ya göre risk değerlendirmesi işverenin oluşturduğu ekip tarafından yapılır: işveren veya vekili, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, çalışan temsilcileri, destek elemanları ve birimleri temsil eden çalışanlar. Psikososyal tehlikeler için bu ekibe İK'yı da katın, üst yönetimin desteğini alın ve gizliliği nasıl koruyacağınıza baştan karar verin. Çalışanlar, yöneticisinin okuyabileceğini düşündüğü bir ankette mobbingi bildirmez.

Adım 2: Tehlikelere dair kanıt toplayın

İş yükünü ya da rol çatışmasını saha turunda göremezsiniz; veri gerekir. En az iki kaynak kullanın:

• Anket. HSE'nin Indicator Tool'u, iş stresine yol açtığı bilinen çalışma koşullarını soran 35 soruluk bir ankettir ve üst yöneticiler dahil tüm çalışanlara uygulanması önerilir. 2000 yılında geliştirilen ve 25'ten fazla dilde bulunan Kopenhag Psikososyal Anketi (COPSOQ) bir diğer geçerli seçenektir. HSE, anketin tek kaynak olmadığını ve küçük işletmeler için orantılı olmayabileceğini belirtir.
• Mevcut veriler. HSE raporlu izinlere, beklenenden yüksek personel devir oranına ve ayrılma nedenlerinde ortaklık gösteren çıkış görüşmelerine dikkat çeker. Fazla mesai, vardiya ve nöbet çizelgelerini, şikâyetleri ve saldırganlık olay kayıtlarını ekleyin. İşyeri hekiminin sağlık gözetimi bulguları da (kişisel veriler açıklanmadan, toplu olarak) değerli bir kaynaktır.
• Görüşme. İnsanlarla konuşun. Küçük ekiplerde ana kaynak bu olabilir.

Adım 3: Bulguları çalışanlarla konuşun

HSE'nin ifadesi net: çalışanları neyin etkilediğini bilmek istiyorsanız onlara sormanız gerekir. Veri nereye bakacağınızı gösterir; odak grupları nedenini açıklar. HSE'ye göre 6 ila 10 kişilik gruplar en iyi sonucu verir ve ana çıktı bir ön eylem planıdır.

Adım 4: Riski puanlayın

Alıştığınız yöntemi kullanın. Aşağıda Fine-Kinney kullanıyoruz. Psikososyal tehlikelerde puanlar yargıya dayanır; bu yüzden her puanın yanına kanıtını yazın. Puanın amacı kesin görünmek değil, tehlikeleri sıralamak ve önlemin neyi değiştirdiğini göstermektir.

Adım 5: Önlemleri belirleyin ve eylem planını kaydedin

Kaynaktan başlayın: iş yükü, personel sayısı, vardiya çizelgeleri, rol tasarımı, değişikliğin yönetimi. Sonra destek önlemlerini (yönetici eğitimi, olay sonrası görüşme, işyeri hekimine erişim), en son bireysel önlemleri ekleyin. HSE, her eylemin önceliklendirilmesini, yeterli olmasını, kaynak ayrılmasını, bir kişiye veya birime atanmasını ve gerçekçi bir süre verilmesini; planın üst yönetim ve çalışan temsilcileriyle uzlaşılıp çalışanlarla paylaşılmasını önerir.

Adım 6: İzleyin ve gözden geçirin

Önlemlerin işe yarayıp yaramadığını nasıl ve ne zaman kontrol edeceğinize baştan karar verin. 2. adımda kullandığınız göstergeleri izleyin, belirli bir süre sonra anketi veya odak gruplarını tekrarlayın. Öncü ve gecikmeli göstergeler rehberimiz bunların nasıl kurulacağını anlatıyor.

---

Uygulamalı Örnek: Üç Görev Fine-Kinney ile Puanlandı

Aşağıdaki üç görev, kanıtlar ve puanlar kurgusaldır; FindRisk Team tarafından puanlama mantığını göstermek için hazırlanmıştır. Ölçekler Kinney ve Wiruth'a (1976) aittir: Risk R = Olasılık × Frekans × Şiddet. Sınıflar: 400 üstü çok yüksek, 200–400 yüksek, 70–200 önemli, 20–70 olası, 20 altı kabul edilebilir.

Görev 1: Çağrı merkezi temsilcisi, akşam vardiyası

Kanıt (kurgusal): anketin en düşük puanları talepler ve kontrol alanlarında; akşam vardiyası raporlu izni işyeri ortalamasının iki katı; çıkış görüşmeleri art arda çağrıları ve saldırgan arayanları gösteriyor.

Tehlike	Önce: O × F × Ş	R	Ana önlemler	Sonra: O × F × Ş	R
Toparlanma süresi olmadan art arda çağrılar (talepler)	6 × 10 × 7	420 Çok yüksek	Çağrı tahminine dayalı personel planı, telefondan uzakta planlı molalar, çağrı süresi hedeflerinin temsilcilerle birlikte gözden geçirilmesi	0,5 × 10 × 7	35 Olası
Destek olmadan saldırgan arayanlar (üçüncü kişi saldırganlığı)	6 × 6 × 7	252 Yüksek	Saldırgan çağrıyı sonlandırma hakkının yazılı olması, süpervizöre aktarma, ciddi çağrı sonrası kısa görüşme, olayların kaydı	1 × 6 × 7	42 Olası
Metin ve çağrı yönetiminde söz hakkı olmaması (kontrol)	3 × 10 × 3	90 Önemli	Temsilcilerin konuşma metinlerinin hazırlanmasına katılması, belirli sınırlar içinde inisiyatif, aylık ekip değerlendirmesi	1 × 10 × 3	30 Olası

Görev 2: Dönüşümlü gece nöbeti tutan servis hemşiresi

Kanıt (kurgusal): nöbet çizelgeleri geceden gündüze kısa dinlenmeyle geçişleri gösteriyor; serviste saldırganlık bildirimleri artmış; hasta kayıplarından sonra yapılandırılmış bir görüşme yok.

Tehlike	Önce: O × F × Ş	R	Ana önlemler	Sonra: O × F × Ş	R
Dönüşümlü gece nöbeti ve vardiyalar arası kısa dinlenmeden kaynaklanan yorgunluk (talepler)	6 × 6 × 15	540 Çok yüksek	Vardiyalar arası asgari dinlenme ve art arda en fazla gece sayısı kuralları, ileri yönlü dönüşüm, çizelgeye çalışan katılımı	1 × 6 × 15	90 Önemli
Hasta veya yakınlarından sözlü ve fiziksel saldırganlık	3 × 6 × 15	270 Yüksek	Kabulde risk işaretleme, sakinleştirme (de-eskalasyon) eğitimi, alarm ve güvenlik müdahalesi, olay sonrası destek	0,5 × 6 × 15	45 Olası
Travmatik olaylara maruz kalma, sonrasında görüşme olmaması (destek)	3 × 3 × 7	63 Olası	Kritik olay sonrası yapılandırılmış görüşme, işyeri hekimine erişim, yöneticinin takibi	1 × 3 × 7	21 Olası

Görev 3: Yeniden yapılanma sürecinde depo takım lideri

Kanıt (kurgusal): odak grubu, kapanma söylentilerinden bahsediyor; iki yönetici çelişen hedefler veriyor; bir mobbing şikâyeti aylardır sonuçlanmamış.

Tehlike	Önce: O × F × Ş	R	Ana önlemler	Sonra: O × F × Ş	R
Kötü iletilen değişiklik ve iş güvencesizliği (değişiklik)	6 × 3 × 7	126 Önemli	Takvimin erken paylaşılması, düzenli bilgilendirme, karar öncesi danışma, sorular için belirlenmiş bir muhatap	1 × 3 × 7	21 Olası
İki yöneticiden çelişen hedefler (rol)	3 × 6 × 3	54 Olası	Tek raporlama hattı, yazılı rol ve öncelikler, çatışmaların tek karar vericiye taşınması	1 × 6 × 3	18 Kabul edilebilir
İşleyen bir prosedürü olmayan mobbing (ilişkiler)	3 × 6 × 7	126 Önemli	Açık politika, gizli bildirim yolu, inceleme için süre sınırı, yönetici eğitimi	0,5 × 6 × 7	21 Olası

Sayılar ne gösteriyor?

Birincisi, en yüksek iki puan çalışanı değil işi değiştirerek düştü. Bir dayanıklılık eğitimi art arda çağrılara ya da dönüşümlü gece nöbetine dokunmazdı. Bu, kontrol hiyerarşisi ile örtüşür: önce kaynağı düzeltin.

İkincisi, hemşirenin yorgunluk riski önlemlerden sonra da 90 ile önemli seviyede kalıyor. Bu dürüst bir sonuç. Hastanede gece çalışması kaldırılamaz; kalan puan, yönetime bu riskin çizelgeler ve olaylar üzerinden sürekli izlenmesi gerektiğini söyler.

Üçüncüsü, her tablonun üstündeki kanıt satırı puanlar kadar önemlidir. Bir denetçi ya da çalışan bir tehlikeye neden olasılık 6 verildiğini sorduğunda, sezgi yerine izin verisini, anket sonucunu ya da çizelge kaydını gösterebilirsiniz.

---

Kaynağında Etkili Olan Önlemler

Organizasyonel önlemler tehlikeyi yaratan koşulları değiştirir. Bireysel önlemler, kalan koşullarla baş etmeye yardım eder. İkisinin de yeri var, ama bu sırayla. Dünya Sağlık Örgütü'nün İşte Ruh Sağlığı Kılavuzu (2022) de önerilerini aynı sırayla gruplar: organizasyonel müdahaleler, yönetici eğitimi ve çalışan eğitimi.

Tehlike alanı	Kaynak önlemleri (önce)	Destek önlemleri (sonra)
Talepler	İş yüküne uygun personel, gerçekçi hedefler, çizelgeye işlenmiş molalar, vardiya kuralları	İş yükü görüşmeleri, aşırı yükü bildirme yolu
Kontrol	Planlamaya katılım, tempo ve yöntem üzerinde inisiyatif	Düzenli ekip değerlendirmeleri
Destek	Birebir görüşmeler için yöneticiye zaman, işyeri hekimine açık erişim	Akran desteği, kritik olay sonrası görüşme
İlişkiler	Kabul edilemez davranış politikası, gizli bildirim, zamanında inceleme	Arabuluculuk, yöneticilere çatışma yönetimi eğitimi
Rol	Yazılı rol ve öncelikler, tek raporlama hattı	İşe başlangıç eğitimi, rol değiştiğinde netleştirme
Değişiklik	Erken bilgilendirme, karar öncesi danışma, aşamalı uygulama	Belirlenmiş muhatap, düzenli güncelleme
Üçüncü kişi saldırganlığı	İşyeri düzeni, yoğun saatlerde personel, saldırgan teması reddetme veya sonlandırma hakkı	De-eskalasyon eğitimi, olay sonrası destek

---

Psikososyal Risk Değerlendirmesinde Yaygın Hatalar

1. Tehlike olarak "stres" yazmak

Stres zarardır. Kayıtta "stres, olasılık orta" yazıyorsa kimse neyi değiştireceğini bilemez. Koşulun adını koyun: "toparlanma süresi olmadan art arda çağrılar."

2. Anket yapıp orada durmak

Anket, talepler puanının düşük olduğunu gösterir. Nedenini ya da neyin düzelteceğini göstermez. HSE anketi tek kaynaklardan biri olarak görür ve sonuçların çalışanlarla konuşulmasını bekler.

3. Doğrudan bireysel çözümlere atlamak

Uygulamalar, yoga seansları ve dayanıklılık eğitimleri kolayca satın alınır. Personel planından, çizelgeden ya da yönetici davranışından kaynaklanan bir tehlikenin olasılığını düşürmezler. Bunları ana önlem olarak değil, destek olarak kullanın.

4. Gizliliği bozmak

Bir anket üç kişilik bir ekibi teşhis edebiliyorsa sonuçlar işe yaramaz ve güven düşer. Sonuçları yalnızca kişilerin tanınamayacağı grup büyüklüklerinde raporlayın ve bunu anketten önce söyleyin.

5. Konuyu yalnızca İK'ya bırakmak

Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği Madde 6, risk değerlendirmesini işveren, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve çalışan temsilcilerini içeren bir ekibe verir. Psikososyal tehlikeler aynı değerlendirmenin, aynı sahiplikle parçasıdır.

6. Değişiklikten sonra gözden geçirmemek

Yeniden yapılanma, yeni vardiya düzeni ya da birleşme psikososyal tabloyu bir gecede değiştirebilir. Yalnızca yeni makineleri veya süreçleri değil, büyük organizasyonel değişiklikleri de gözden geçirme tetikleyicisi sayın.

---

FindRisk ile Psikososyal Risk Değerlendirmesi

FindRisk ile "çağrı merkezi, iki vardiya, 60 temsilci" gibi kısa bir görev veya işyeri tanımından yapay zekâ ile psikososyal tehlike kontrol listesi oluşturabilir, sonra listeyi yukarıdaki altı tehlike alanına göre düzenleyebilirsiniz. Listeyi odak gruplarında veya saha ziyaretlerinde telefonunuzdan kullanabilirsiniz.

Her tehlike yerleşik Fine-Kinney risk değerlendirmesiyle puanlanabilir; böylece önce ve sonra puanları bu rehberdeki tablolar gibi yan yana durur. Fiziksel bir koşul psikososyal riski besliyorsa (bariyersiz bir danışma bankosu ya da yalıtılmış bir çalışma noktası gibi), fotoğrafını çekip tehlikeyi fotoğraf üzerinde işaretleyebilir ve yapay zekâ analizini ikinci bir kontrol olarak kullanabilirsiniz.

İş bittiğinde FindRisk, yönetim ve çalışan temsilcileriyle paylaşabileceğiniz profesyonel raporu saniyeler içinde üretir. iOS ve Android'de çalışır.

---

Sıkça Sorulan Sorular

Psikososyal tehlikelere örnekler nelerdir?

Yaygın örnekler aşırı iş yükü, işin nasıl yapılacağı üzerinde az kontrol, belirsiz veya çelişen roller, kötü yönetilen değişiklik ve iş güvencesizliği, yönetici veya iş arkadaşı desteğinin olmaması, taciz ve mobbing ile müşteri, hasta veya öğrencilerden gelen saldırganlıktır. EU-OSHA ve HSE bunları sayar. ISO 45003 ise bunları işin organizasyonu, sosyal faktörler ve çalışma ortamı, ekipman ve tehlikeli görevler olarak gruplar.

Psikososyal risk değerlendirmesi zorunlu mu?

Türkiye'de İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği Madde 8(3), psikososyal tehlike kaynaklarından oluşan tehlikelerin belirlenip kayda alınmasını açıkça ister. Ayrı bir doküman zorunlu değildir, ama bu tehlikeler genel risk değerlendirmesinde yer almalıdır. AB'de yükümlülük 89/391/EEC sayılı Çerçeve Direktiften, İngiltere'de HSE'nin belirttiği genel risk değerlendirmesi görevinden doğar.

ISO 45001 ile ISO 45003 arasındaki fark nedir?

ISO 45001, belgelendirilebilir İSG yönetim sistemi standardıdır. ISO 45003 ise ISO 45001 tabanlı bir sistem içinde psikososyal riskin nasıl yönetileceğini anlatan bir kılavuzdur. Belgelendirme ISO 45001'e yapılır, ISO 45003'e değil; ancak denetçi tehlike tanımlamanızın psikososyal tehlikeleri de kapsamasını bekleyebilir. Sistemin geneli için ISO 45001 rehberimize bakabilirsiniz.

Psikososyal risk değerlendirmesini kim yapmalı?

Yönetmelik Madde 6'daki risk değerlendirmesi ekibi yapmalıdır: işveren veya vekili, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, çalışan temsilcileri, destek elemanları ve birimleri temsil eden çalışanlar. Psikososyal tehlikelerde İK'nın katılımı ve üst yönetimin desteği ayrıca önemlidir. Kanıtın büyük kısmını hat yöneticileri ve çalışanlar sağlar.

Psikososyal riskler ne sıklıkla yeniden değerlendirilmeli?

Genel risk değerlendirmesiyle aynı döngüde ve önemli bir değişiklik olduğunda: yeniden yapılanma, yeni vardiya düzeni, personel azaltma, raporlu izin veya ayrılma oranında artış ya da saldırı gibi ciddi bir olay. Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği Madde 12'ye göre değerlendirme çok tehlikeli, tehlikeli ve az tehlikeli işyerlerinde en geç 2, 4 ve 6 yılda bir yenilenir; şartlar değiştiğinde daha erken yenilenir.

Psikososyal tehlikelerde risk matrisi veya Fine-Kinney kullanılabilir mi?

Evet, puanları kanıta dayanan yapılandırılmış yargılar olarak gördüğünüz sürece. Her puanın yanına anket sonucunu, izin verisini veya odak grubu bulgusunu yazın. Değer, sayının kesinliğinde değil; tehlikeleri sıralamada ve her önlemin neyi değiştirdiğini göstermededir.

Stres bir psikososyal tehlike midir?

Hayır. Stres, psikososyal tehlikelere verilen zararlı bir tepkidir; bu yüzden "tehlike" sütununa değil "zarar" sütununa yazılır. Tehlike, onu doğuran koşuldur: iş yükü, kontrol eksikliği, taciz gibi. Koşulları değerlendirmek neyi değiştireceğinizi söyler; yalnızca "stresi" değerlendirmek söylemez.

---

Sonuç

Psikososyal risk değerlendirmesi diğerleriyle aynı mantığı kullanır: tehlikeyi tanımla, kimin nasıl zarar görebileceğine karar ver, riski puanla, kontrol et ve gözden geçir. Değişen, kanıttır. İş yükünü ya da rol çatışmasını saha turunda göremezsiniz; bu yüzden anket sonuçlarını, izin ve devir verilerini ve en önemlisi işi yapan insanlarla yapılan görüşmeleri birleştirirsiniz.

Belirtilerin değil koşulların adını koyun, bireysel destek eklemeden önce kaynağı düzeltin ve her eyleme bir sorumlu ve tarih verin. Sonra işe yarayıp yaramadığını kontrol edin. Bir iyi oluş girişimini risk yönetimine dönüştüren budur; Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği, ISO 45003 ve HSE'nin beklediği de budur.

FindRisk'i indirin; yapay zekâ ile psikososyal tehlike kontrol listesi oluşturun, her tehlikeyi Fine-Kinney ile puanlayın ve raporu aynı gün yönetim ve çalışan temsilcileriyle paylaşın.