FindRisk Logo
Ekranlı Araçlarla Çalışma Risk Değerlendirmesi ve Kontrol Listesi
Tüm Makaleler
ekranlı araçlarla çalışmaekranlı araçlar yönetmeliğirisk değerlendirmesiofis ergonomisibilgisayar başında çalışmagöz muayenesi

Ekranlı Araçlarla Çalışma Risk Değerlendirmesi ve Kontrol Listesi

14 Kasım 202619 dk okumaFindRisk Team

Ekranlı araçlarla çalışma risk değerlendirmesi, işin önemli bir bölümünü bilgisayar, dizüstü veya tablet ekranı başında geçiren çalışanlar için yapılan değerlendirmedir. Monitör, klavye, fare, sandalye, masa, yazılım, ortam ve çalışma düzeni çalışanın işine ve bedenine göre kontrol edilir. Değişmesi gerekenler kayda geçer, önemli bir değişiklikte değerlendirme yenilenir.

İşyerlerinin çoğunda bir "ekranlı araç formu" zaten var. Sorun formun sonrasında. Çalışan ilk gün kırk kutucuğu işaretliyor, form bir klasöre gidiyor ve üç "hayır" cevabını kimse okumuyor. Sekiz ay sonra aynı kişi boyun ağrısıyla işyeri hekimine gidiyor. Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik formdan fazlasını ister: risklerin değerlendirilmesi, bulunanlar için önlem, çalışma planına konmuş aralar, göz muayenesi ve eğitim.

Bu rehberde kimin kapsamda olduğunu, yönetmeliğin maddelerini ve İngiltere ve AB uygulamasıyla farklarını, 30 maddelik bir kontrol listesini, beş adımlık yöntemi, iki doldurulmuş örneği (masa başı ofis çalışanı ve dizüstüyle hibrit çalışan), göz muayenesi ve molaları, değerlendirmenin ne zaman yenileneceğini bulacaksınız. RULA gibi duruş puanlama yöntemleri burada tekrar edilmiyor; onlar için işyeri ergonomisi rehberimize bakabilirsiniz.


Bir Muhasebe Ekibi, Bir Şikâyet

Bu, rehber için kurgulanmış bir örnektir. Dokuz kişilik bir muhasebe ekibi ilkbaharda yeni bir kata taşındı. Masalar sıra sıra dağıtıldı, sandalyeler eski kattan geldi ve iki kişi büyük bir pencereye yan oturur hale geldi. Her yeni çalışan işe girişte çevrim içi bir ekranlı araç öz değerlendirme formu dolduruyor; dokuzu da doldurmuş.

Ekim ayında bir muhasebe elemanı, öğleden sonra boynunun ve sağ omzunun ağrıdığını yöneticisine söylüyor. Yönetici durumu iş güvenliği uzmanına iletiyor: "Formunu doldurmuştu, her şey yeşildi."

Uzman kaydı açıyor ve her şeyin yeşil olmadığını görüyor. Çalışan altı ay önce "Sandalyenizi ayaklarınız yere düz basacak şekilde ayarlayabiliyor musunuz?" ve "Ekranınızda yansıma veya parlama yok mu?" sorularına "hayır" demiş. Yazılım form gönderildiği anda "tamamlandı" işaretlediği için iki cevaba da kimse bakmamış. Bu çalışana birinci örnekte döneceğiz.


Ekranlı Araçlarla Çalışma Risk Değerlendirmesi Nedir?

Ekranlı araçlarla çalışma risk değerlendirmesi, ekran başında yapılan işin göz, kas-iskelet sistemi ve zihinsel yük açısından risklerini bulmak ve azaltmak için bir çalışanın çalışma merkezinin ve çalışma biçiminin incelenmesidir. İşyerinin genel risk değerlendirmesinin bir parçasıdır; onun yerine geçmez.

Terim Anlamı
Ekranlı araç Uygulanan işlemin içeriğine bakılmaksızın ekranında harf, rakam, şekil, grafik ve resim gösteren her türlü araç (Yönetmelik Madde 4)
Operatör Esas işi ekranlı araçlarla çalışmak olan ve normal çalışmasının önemli bir bölümünde ekranlı araç kullanan kişi
Çalışma merkezi Sandalye, masa veya yüzey, ara yüz yazılımı, monitör, klavye, yazıcı, telefon ve benzeri donanımların bulunduğu çalışma alanı
Uluslararası karşılığı DSE (display screen equipment) workstation assessment, VDU assessment

İngiltere İş Sağlığı ve Güvenliği İdaresi (HSE), kötü düzenlenmiş ekran başı işin başlıca sonuçlarını boyun, omuz, sırt, kol, bilek ve el ağrısı, yorgunluk ve göz yorgunluğu olarak sayar (HSE DSE sayfası, Mart 2025). Değerlendirme bunları önlemek için yapılır.


Kimler Kapsamda?

Yönetmelik, 6331 sayılı Kanun kapsamına giren ve ekranlı araçlarla çalışma yapılan tüm işyerlerini kapsar (Madde 2). Risk değerlendirmesi maddesi (Madde 5) çalışma merkezlerinin tamamından söz eder; ara verme maddesi (Madde 7) ise özellikle "operatörler" için yazılmıştır. Yönetmelik operatörü saatle tanımlamaz. Uluslararası iyi uygulamada HSE'nin ölçütü pratik bir başlangıçtır: ekranlı aracı her gün, normal işinin parçası olarak, bir saat veya daha uzun süre kesintisiz kullanan kişi (HSE, Workstations and assessment).

Çalışan Tipik kullanım Operatör mü? Ne yapılır
Muhasebe elemanı Günün çoğu tablo ve muhasebe programı Evet Tam değerlendirme
Hibrit proje yöneticisi Haftada 3 gün evde dizüstü, 2 gün ofiste Evet İki ortam da değerlendirilir
Çağrı merkezi temsilcisi, sabit masası yok Vardiya boyunca ekran ve kulaklık, her gün başka masa Evet Her masada kısa kontrol ve eğitim
Depo şefi Vardiyada birkaç kez 10 dakika terminal Genellikle hayır Genel risk değerlendirmesi yeterli
Saha teknisyeni İş emri için ziyaret başına birkaç dakika tablet Genellikle hayır Kullanım artarsa yeniden bakılır
Resepsiyon görevlisi Gün boyu aralıklı rezervasyon sistemi Sınırda Operatör gibi değerlendirin; maliyeti düşük

Yönetmelik şu durumlarda uygulanmaz (Madde 2(2)): hareketli makine ve araçların kumanda kabinleri ve sürücü mahalli, taşıma araçlarında aracın kumandasındaki bilgisayar sistemleri, toplumun kullanımına açık bilgisayar sistemleri, işyerinde kullanımı sürekli olmayan taşınabilir sistemler, hesap makinesi ve yazar kasa gibi küçük ekranlı cihazlar, ekranlı daktilolar.

Emin değilseniz değerlendirin. Sınırdaki bir çalışan için kısa bir değerlendirme on dakika sürer; atlanan bir değerlendirme uzun bir iş göremezlikle sonuçlanabilir.


Yönetmelik Ne İstiyor? Türkiye, AB, İngiltere ve ABD

Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete 16.04.2013, sayı 28620), 6331 sayılı Kanunun 30. maddesine dayanır ve AB'nin 29.05.1990 tarihli 90/270/EEC sayılı Direktifine paralel hazırlanmıştır. 23.12.2003 tarihli, 25325 sayılı eski yönetmeliği yürürlükten kaldırmıştır.

Türkiye AB İngiltere ABD
Ana kaynak Ekranlı Araçlar Yönetmeliği (RG 16.04.2013, 28620) Direktif 90/270/EEC Health and Safety (Display Screen Equipment) Regulations 1992 Bilgisayar çalışma merkezlerine özel OSHA standardı yok
Değerlendirme İşyeri risk değerlendirmesinin parçası: görme, fiziksel sorunlar, mental stres (Madde 5) Görme, fiziksel ve zihinsel stres riskleri Kullanıcıların çalışma merkezlerinin analizi (reg. 2) Gönüllü rehber (OSHA eTool)
Asgari gerekler Ek-1 Ek Schedule —
Ara verme Çalışma planı ile periyodik ara veya dönüşümlü iş (Madde 7) Periyodik ara veya iş değişikliği Ara veya iş değişikliği planlanır (reg. 4) —
Göz muayenesi Başlamadan önce, işyeri hekiminin belirlediği aralıklarla, görme zorluğunda (Madde 9) Başlamadan önce, düzenli aralıklarla, görme zorluğunda Çalışan talep ettiğinde, sonra düzenli aralıklarla (reg. 5) —
Gözlük / araç gereç Muayene sonucu gerekiyorsa işe uygun araç gereç (Madde 9(3)) Gerekirse özel düzeltici araç İşveren yalnızca ekran mesafesi için özel gözlük gerekiyorsa öder —
Eğitim İşe başlamadan önce ve önemli değişiklikte (Madde 6) Başlamadan önce ve esaslı değişiklikte Zorunlu (reg. 6) —
Maliyet Önlemlerin maliyeti çalışana yansıtılamaz (Madde 5(2)) — — —

Bilinmesi gereken birkaç ayrıntı:

  • Türkiye. Madde 5, işverenin risk değerlendirmesinde ekranlı araç kullanımından doğan riskleri, "özellikle görme, fiziksel sorunlar ve mental stresle ilgili riskleri" dikkate almasını ister. Bu değerlendirme 6331 sayılı Kanun Madde 10 kapsamındaki işyeri risk değerlendirmesinin içindedir. Yönetmelik iki noktada İngiltere kuralından ileri gider: göz muayenesi yalnızca talep edilince değil, çalışmaya başlamadan önce yapılır; Ek-1 de "Klavyenin ön tarafına, operatörün/çalışanın bileklerini dayayabileceği özel destek konulmalıdır" der.
  • AB. 90/270/EEC, 89/391/EEC Çerçeve Direktifi altındaki beşinci bireysel direktiftir. Üye devletler kendi mevzuatlarına aktarır.
  • İngiltere (uluslararası iyi uygulama). Regulation 2, bulunan risklerin makul ölçüde uygulanabilir en düşük düzeye indirilmesini ve değerlendirmenin artık geçerli olmadığından şüphelenildiğinde veya önemli bir değişiklik olduğunda gözden geçirilmesini ister.
  • ABD. OSHA'nın Computer Workstations eTool aracı sandalye, masa, monitör, klavye ve fare için bir eğitim aracıdır ve değerlendirme listesi içerir. Kendi ifadesiyle eTool'lar "yeni OSHA gereklilikleri oluşturmaz."

Dört kaynağın hiçbiri ekran başı çalışma için sıcaklık, nem veya aydınlatma değeri vermez. Ek-1 yalnızca nemin "uygun düzeyde tutulmalı" olduğunu, aydınlatmanın işe ve çalışana uygun olmasını söyler. Eğitim sunumlarında görülen derece ve yüzde değerleri başka standart veya rehberlerden gelir; kullanırsanız kaynağını yazın.


Değerlendirme Neleri Kapsar: 30 Maddelik Kontrol Listesi

HSE'nin DSE kontrol listesi (CK1) riskleri altı alanda toplar: klavye, fare, ekran, yazılım, mobilya ve çalışma ortamı. Aşağıdaki liste aynı alanları kullanır, çalışma düzeni, göz ve eğitimi ekler ve her maddeyi bakarak cevaplanabilecek bir soruya çevirir. Maddeler Ek-1'den, İngiltere Schedule'dan ve HSE sayfalarından alınmıştır; gruplama ve ifadeler bize aittir.

Ekranlı araçlarla çalışma risk değerlendirmesi akışı: 1 Kişi operatör mü? 2 Çalışma merkezini altı alanda değerlendir. 3 Bulunanı düzelt. 4 Göz muayenesi, ara ve eğitim. 5 Değişiklikte veya şikâyette yenile

Monitör

  1. Karakterler net ve görüntü stabil, titreme yok.
  2. Parlaklık ve kontrast çalışan tarafından ayarlanabiliyor.
  3. Ekran her yöne döndürülebiliyor veya ayrı bir kaide ya da ayarlanabilir bir yüzey üzerinde.
  4. Ekran göz hizasında ve uygun mesafede (Ek-1); HSE'ye göre üst kenar göz hizasında, yaklaşık bir kol boyu uzakta.
  5. Ekran tam karşıda, yanda değil.
  6. Pencere veya lambadan ekrana yansıma ve parlama gelmiyor.

Klavye ve fare

  1. Klavye ekrandan ayrı ve hareketli.
  2. Klavyenin önünde el ve kollar için yeterli boşluk var.
  3. Klavye oturuşta dirsek hizasının hemen altında (HSE).
  4. Klavye yüzeyi mat, tuş sembolleri okunaklı.
  5. Fare dirsek hizasında ve klavyeye yakın (HSE).
  6. Klavyenin önünde bilek desteği var (Ek-1).

Sandalye ve masa

  1. Oturma yüksekliği ayarlanabiliyor; uyluklar desteklenmiş, ayaklar yere düz basıyor.
  2. Oturağın ön kenarı ile diz arkası arasında 2–3 cm boşluk var (HSE).
  3. Sırt dayama öne-arkaya ve yukarı-aşağı ayarlanabiliyor, bele uygun.
  4. İsteyen çalışana ayak desteği verilmiş.
  5. Masa ekran, klavye, doküman ve telefon için yeterince geniş.
  6. Masa yüzeyi ışığı yansıtmıyor.
  7. Kâğıtla çalışan için ayarlanabilir doküman tutucu var.
  8. Masanın altında ve çevresinde pozisyon değiştirecek alan var.

Ortam ve yazılım

  1. Aydınlatma işe uygun; pencerelerde yatay ve dikey ayarlanabilir perde var (Ek-1).
  2. Ekipman gürültüsü dikkati dağıtmıyor ve konuşmayı engellemiyor.
  3. Ekipman ortamı rahatsız edecek kadar ısıtmıyor.
  4. Ortam rahatsız edici biçimde kuru veya havasız değil (çalışana sorun).
  5. Program işe uygun, kolay kullanılıyor ve geri bildirim veriyor.
  6. Çalışanın bilgisi dışında programlara müdahale edilmiyor (Ek-1).

Çalışma düzeni, göz ve eğitim

  1. Çalışma planında periyodik ara veya dönüşümlü iş var (Madde 7).
  2. Göz muayenesi işe başlamadan önce yapılmış ve sonraki tarih işyeri hekimince belirlenmiş (Madde 9).
  3. Çalışan sandalye, ekran ve aydınlatmayı ayarlamayı eğitimde öğrenmiş (Madde 6).
  4. Çalışan rahatsızlığı kime bildireceğini biliyor ve bildirimin takibi var.

Her "hayır" için bir önlem, bir sorumlu ve bir tarih yazılır. Önlem sütunu olmayan bir kontrol listesi anket olur, değerlendirme olmaz.


5 Adımda Değerlendirme

Adım 1: Operatörleri ve çalıştıkları yerleri belirleyin

Her operatörü ve çalıştığı her yeri listeleyin: kendi masası, ortak masa, ev, müşteri sahası. Hibrit çalışan için bu, bir kayıtta iki değerlendirme demektir.

Adım 2: Önce eğitin, sonra değerlendirin

Çalışan iyi bir düzenin neye benzediğini bilmeden kendi masasını değerlendiremez. Madde 6'ya göre eğitim işe başlamadan önce ve çalışma koşullarında önemli bir değişiklik olduğunda verilir. Konular yönetmelikte sayılmıştır: riskler ve korunma yolları, doğru oturuş, gözlerin korunması, gözleri en az yoran yazı karakterleri ve renkler, gözleri kısa sürelerle dinlendirme alışkanlığı, gözlerin ve kas-iskelet sisteminin dinlendirilmesi, ara dinlenmeleri ve egzersizler.

Adım 3: Öz değerlendirme, ardından uzman incelemesi

Öz değerlendirme geçerli bir başlangıçtır. HSE yazılımın yardımcı olabileceğini ama "yazılımın tek başına bir değerlendirme olmadığını" ve sonuçların eğitimli bir değerlendirici tarafından incelenmesi gerektiğini söyler. Bir kural koyun: her "hayır" cevabı ve her rahatsızlık bildirimi belirli bir gün içinde iş güvenliği uzmanına gider. Cevaplar bir soruna işaret ediyorsa masaya gidin; evden çalışan için görüntülü görüşme yapın. Görme veya kas-iskelet şikâyetlerinde işyeri hekimini dahil edin.

Adım 4: Her bulgu için önlem alın

Önce ayarlayın, sonra donanım verin, en son işi değiştirin. Bulguların çoğu bedavadır: sandalyeyi indirmek, ekranı çevirmek, perdeyi kapatmak. Bazıları donanım ister: ayak desteği, dizüstü yükseltici, ayrı klavye. Birkaçı işin kendisinde değişiklik ister, örneğin daha fazla görev çeşitliliği. Bu sıralama kontrol hiyerarşisinin mantığıdır: kişiyi uydurmaya çalışmadan önce çalışma merkezini düzeltin. Açık maddeleri diğer düzeltici ve önleyici faaliyetler gibi takip edin. Madde 5(2) gereği bu önlemlerin maliyeti çalışana yansıtılamaz.

Adım 5: Kaydedin, paylaşın, yenileme tarihini koyun

Neyin bulunduğunu, ne yapıldığını ve ne zaman tekrar bakılacağını yazın. Çalışana bir kopya verin. Engellilik, gebelik veya yeni bir yaralanma gibi özel bir durum varsa önlemlerin bunu karşıladığından emin olun.


Örnek 1: Masa Başı Ofis Çalışanı

Girişteki kurgusal muhasebe elemanı. Görevleri: iki tablo ve bir muhasebe programında fatura işleme ve mutabakat, günde yaklaşık yedi saat ekran başı, telefon görüşmeleri ve haftalık ekip toplantısı. Günün yaklaşık yarısında kâğıt faturalardan çalışıyor.

Alan Bulgu Önlem Sorumlu / tarih
Sandalye Oturak en alçak konumda ama ayakları yine yere düz basmıyor; sırt dayama önceki kullanıcıya göre ayarlı Sırt dayamayı beline göre ayarla; ayak desteği ver İdari işler, bugün
Ekran konumu Ekran faturalara yer açmak için solda ve geride; başını yaklaşık 30 derece çeviriyor Ekranı tam karşıya, üst kenar göz hizasında ve yaklaşık bir kol boyu uzağa al Çalışan ve İSG uzmanı, bugün
Kâğıt doküman Faturalar masada düz duruyor, aşağı ve yana bakıyor Klavye ile ekran arasına doküman tutucu İdari işler, bu hafta
Parlama Büyük pencereye yan oturuyor; öğleden sonra ekranda parlama Masayı pencere ekranın arkasında değil yanında kalacak şekilde çevir; perdeyi ayarla Teknik hizmetler, bu hafta
Fare Fare geniş klavyenin en sağında, kol uzanmış Sayı tuşları olmayan kısa klavye; ayrı sayı takımı solda Bilgi işlem, 2 hafta
Bilek desteği Klavye önünde destek yok Bilek desteği ver (Ek-1) İdari işler, bu hafta
Ara Öğle yemeğine kadar masadan kalkmadan çalışıyor Saatte en az bir kez kalkıp hareket etme; ekip toplantısı ara sayılır Çalışan ve yönetici, bugünden
Göz Gün sonunda göz yorgunluğu bildiriyor; işe girişte muayene yapılmamış İşyeri hekimi değerlendirmesi ve göz muayenesi; sonraki aralığı hekim belirler (Madde 9) İşyeri hekimi, 2 hafta
Şikâyet İlkbahardan beri boyun ve sağ omuz ağrısı İşyeri hekimine yönlendir; 4 hafta sonra takip İSG uzmanı, bu hafta
Kayıt Öz değerlendirmede nisandan kalma iki "hayır" incelenmemiş Sistem kuralını değiştir: her "hayır" uzmana düşsün İSG uzmanı, ay sonu

Asıl bulgu son satır. Çalışanın masası kolay düzeldi; iki "hayır" cevabının altı ay beklemesine izin veren süreç asıl hataydı. Yenileme: değişikliklerden 4 hafta sonra, sonra bir sonraki masa değişikliğinde veya yeni bir şikâyette.


Örnek 2: Dizüstüyle Çalışan Hibrit Çalışan

Bu kurgusal bir örnektir. Bir proje yöneticisi haftada üç gün evden, iki gün ofiste ortak masadan çalışıyor. Görevleri: günde yaklaşık üç saat görüntülü toplantı, e-posta, planlama programı ve dokümanlar. Donanımı 14 inçlik bir dizüstü. Evde mutfak masasında, yemek sandalyesinde çalışıyor.

Ekranlı Araçlar Yönetmeliği evden çalışmayı ayrıca ele almaz. Uzaktan çalışanlar için Uzaktan Çalışma Yönetmeliği (RG 10.03.2021, 31419) Madde 12, işverenin işin niteliğini dikkate alarak çalışanı İSG önlemleri hakkında bilgilendirmesini, eğitim vermesini, sağlık gözetimini sağlamasını ve temin ettiği ekipmanla ilgili güvenlik tedbirlerini almasını ister. Uluslararası iyi uygulamada HSE, yönetmeliğin kullanıcı olan hibrit çalışanlara uygulandığını, ev ziyaretinin çoğu zaman gerekmediğini, hem evde hem ofiste ekran kullanılıyorsa değerlendirmenin ikisini de kapsaması gerektiğini ve değerlendirmede belirlenen donanımın bedelinin çalışana yüklenemeyeceğini söyler (HSE, Working with DSE at home). Türkiye'de de Madde 5(2) gereği önlemlerin maliyeti çalışana yansıtılamaz.

Ortam Bulgu Önlem Sorumlu / tarih
Ev: ekran Dizüstü masada düz; gün boyu aşağı bakıyor Dizüstü yükseltici, ayrı klavye ve fare, böylece ekran yükselir (HSE) Yönetici sipariş eder, 1 hafta
Ev: sandalye Yemek sandalyesi; yükseklik ayarı ve bel desteği yok, masa yüksek Ayarlanabilir ofis sandalyesi; oturak yükselince gerekirse ayak desteği Yönetici, 2 hafta
Ev: alan Yemek saatlerinde dizüstünü topluyor; kablolar mutfak zemininden geçiyor Sabit bir köşe; kablolar duvar boyunca (bkz. kayma, takılma ve düşme rehberi) Çalışan, bu hafta
Ev: aydınlatma Sabahları pencereye karşı oturuyor; görüntülü görüşmede parlama Masayı 90 derece çevir; perdeyi kullan Çalışan, bugün
Ofis: ortak masa Her gün farklı masa; sandalye ve ekran ayarı değişiyor Her ortak masada yerleştirme istasyonu ve ayrı monitör; masada 2 dakikalık ayar kartı Teknik hizmetler, ay sonu
Ara Arka arkaya görüntülü toplantılar, boşluk yok Toplantılar varsayılan 25 veya 50 dakika; günde en az bir görüşme ayakta Çalışan ve yönetici, bugünden
Yalnızlık ve iş yükü Evdeki uzun toplantı günlerinin yorduğunu, ekibi az gördüğünü söylüyor İş yükünü konuş; ekibin psikososyal risk değerlendirmesine ekle (Madde 5: mental stres) Yönetici, sonraki birebir görüşme
İletişim Evde yalnızken sorun bildirme yolu belirsiz Ofisle aynı bildirim yolu; kontrol seçenekleri için yalnız çalışma rehberimize bakın Yönetici, bu hafta

Değerlendirme öz değerlendirme ve 20 dakikalık görüntülü görüşmeyle, ev düzeninin fotoğrafları üzerinden yapıldı. Yenileme: donanım geldikten sonra, sonra taşınma, gün düzeni değişikliği veya rahatsızlık bildiriminde.


Göz Muayenesi, Gözlük ve Molalar

Göz muayenesi. Madde 9'a göre göz muayenesi üç durumda yapılır: ekranlı araçlarla çalışmaya başlamadan önce, risk değerlendirmesi sonuçlarına göre işyeri hekiminin belirleyeceği düzenli aralıklarla ve ekranlı araçla çalışmadan kaynaklanabilecek görme zorlukları yaşandığında. Yönetmelik sabit bir aralık vermez; aralığı işyeri hekimi belirler. İngiltere'de ise işveren, kullanıcı talep ettiğinde göz ve görme testi sağlar ve ücretini öder; test bir optometrist veya hekim tarafından yapılan tam bir göz muayenesidir (HSE, eye tests).

Gözlük. Madde 9(3), muayene sonucuna göre gerekiyorsa çalışana yaptığı işe uygun araç ve gereç verilmesini ister. HSE'ye göre İngiltere'de işveren yalnızca ekran mesafesi için özel reçeteli gözlük gerekiyorsa gözlüğü öder; normal reçete uygunsa ödemek zorunda değildir.

Molalar. Madde 7, işverenin uygun bir çalışma planıyla operatörlerin periyodik olarak ara vermesini veya dönüşümlü olarak başka işlerde çalışmasını sağlamasını ister; dakika vermez. HSE de aynı şeyi açıkça söyler: ekran başı çalışmada molaların süresi ve sıklığı için yasal bir ölçü yoktur. HSE'nin önerisi kısa ve sık aralardır: saatte 5–10 dakika, iki saatte bir 20 dakikadan iyidir. Ara, çalışanın kalkıp hareket etmesine izin vermelidir ve mümkünse zamanını çalışan seçer (HSE, work routine and breaks). Hatırlatma yazılımları yardımcı olur ama işi planlama sorumluluğu işverende kalır.


Değerlendirme Ne Zaman Yenilenir?

Ekranlı araçlarla çalışma değerlendirmesi işyeri risk değerlendirmesinin parçası olduğu için, o değerlendirme yenilendiğinde bu bölüm de yenilenir. Bunun dışında aşağıdaki tetikleyiciler pratikte en sık görülenlerdir. Son satır bizim önerimizdir, yasal bir şart değildir.

Tetikleyici Dayanak Neye bakılır
Yeni operatör işe başlıyor Madde 6, Madde 9; HSE Eğitim, göz muayenesi ve tam değerlendirme
Yeni çalışma merkezi veya taşınma HSE; İngiltere reg. 2(2) Tam değerlendirme
Donanım, program veya çalışma biçiminde değişiklik Madde 6 (önemli değişiklikte eğitim); HSE Değişen maddeler ve etkiledikleri
Çalışan ağrı veya rahatsızlık bildiriyor HSE Tam değerlendirme ve işyeri hekimine yönlendirme
Görme zorluğu Madde 9 Göz muayenesi
Çalışma yeri değişiyor (yeni ev, hibrit düzen) HSE evden çalışma sayfası Yeni düzen
Çalışanın ihtiyacı değişiyor (yaralanma, gebelik, engellilik) HSE (özel ihtiyaçlar) O ihtiyaca göre düzenleme
Bir yıldır değişiklik yok Bizim önerimiz Kısa öz kontrol, uzman incelemesi

Sık Yapılan Hatalar

1. Çevrim içi formu değerlendirme sanmak

Formun gönderilmesi başlangıçtır. Cevapları okuyan ve önlem alan biri yoksa hiçbir şey değerlendirilmemiştir.

2. Kişiyi değil masayı değerlendirmek

Aynı masa bir çalışana uyar, diğerine uymaz. Boy, görme, görevler ve kâğıt kullanımı cevabı değiştirir.

3. Evden ve hibrit çalışanları unutmak

Haftada üç gün mutfak masasında dizüstüyle çalışan birinin asıl çalışma merkezi orasıdır. Değerlendirin.

4. Dizüstünü masaüstü gibi kullanmak

Dizüstü, iyi ekran yüksekliği ile iyi klavye yüksekliği arasında seçim yaptırır. Tam gün çalışmada yükseltici ve ayrı klavye-fare ya da yerleştirme istasyonu ve monitör bu sorunu çözer.

5. Ayarlamadan önce donanım almak

Kimse ayarlamayı göstermezse yeni sandalye işe yaramaz. Önce ayarlayın, sonra satın alın.

6. "İstediği zaman ara verebilir" diyerek mola planlamamak

Yoğun çalışan nadiren ara verir. Madde 7 ara veya dönüşümlü işi çalışma planına koymanızı ister.

7. İşe giriş göz muayenesini atlamak

Türkiye'de göz muayenesi talebe bağlı değildir; ekranlı araçla çalışmaya başlamadan önce yapılır. İşe giriş muayenesinde bu kontrolün yapıldığını kayıtta gösterin.


FindRisk ile Ekranlı Araç Değerlendirmesi

FindRisk, "hibrit çalışan, evde dizüstü, ofiste ortak masa" gibi kısa bir tanımdan AI ile ekranlı araç kontrol listesi oluşturur; listeyi düzenleyip şablon olarak kaydedersiniz. Bu rehberdeki 30 madde doğrudan listeye eklenebilir, böylece uzman ve çalışan aynı soruları cevaplar.

Ofis turunda bir çalışma merkezinin fotoğrafını çekip ekran yüksekliğini, parlamayı veya geçiş yolundaki kabloyu fotoğraf üzerinde işaretleyebilir, AI analizini ikinci bir göz olarak kullanabilirsiniz. Bulguları Fine-Kinney ile puanlayabilirsiniz. Değerlendirme bitince FindRisk saniyeler içinde profesyonel bir rapor üretir; önlemler ve tarihler tek yerde olacak şekilde çalışanla ve yöneticisiyle paylaşırsınız. iOS ve Android'de çalışır.


Sıkça Sorulan Sorular

Ekranlı araçlarla çalışma risk değerlendirmesi ne sıklıkla yenilenir?

Yönetmelik ayrı bir süre koymaz. Bu değerlendirme işyeri risk değerlendirmesinin parçası olduğu için o yenilendiğinde bu da yenilenir. Ayrıca yeni bir operatör başladığında, çalışma merkezi veya donanım değiştiğinde, çalışan ağrı ya da görme zorluğu bildirdiğinde tekrar bakılmalıdır. Birçok işyeri değişiklik olmasa da çalışanlardan yılda bir kısa öz kontrol ister; bu bir iyi uygulamadır, yasal şart değildir.

Çalışan kendi değerlendirmesini yapabilir mi?

Öz değerlendirme iyi bir başlangıçtır ama değerlendirme sorumluluğu işverendedir. Çalışan önce eğitilmeli, cevaplarını iş güvenliği uzmanı incelemeli ve her bildirilen sorun için önlem alınmalıdır. HSE de çalışanların uygun eğitimle öz değerlendirme yapabileceğini, ancak yazılımın tek başına bir değerlendirme olmadığını vurgular.

Evden çalışanlar yönetmeliğin kapsamında mı?

Ekranlı Araçlar Yönetmeliği evden çalışmayı ayrıca ele almaz. Uzaktan Çalışma Yönetmeliği (RG 10.03.2021, 31419) Madde 12 ise işverenin uzaktan çalışanı İSG önlemleri hakkında bilgilendirmesini, eğitmesini, sağlık gözetimini sağlamasını ve verdiği ekipman için güvenlik tedbirlerini almasını ister. HSE de uzun süreli evden ve hibrit çalışanlar için değerlendirmenin ev ile ofisin ikisini de kapsamasını önerir. Sözleşme konuları için bir hukukçuya danışın.

Göz muayenesi ne zaman yapılır, gözlüğü kim öder?

Madde 9'a göre göz muayenesi ekranlı araçla çalışmaya başlamadan önce, işyeri hekiminin risk değerlendirmesine göre belirlediği düzenli aralıklarla ve görme zorluğu yaşandığında yapılır. Muayene sonucunda gerekiyorsa çalışana yaptığı işe uygun araç ve gereç verilir ve Madde 5(2) gereği önlemlerin maliyeti çalışana yansıtılamaz. İngiltere'de işveren yalnızca ekran mesafesi için özel gözlük gerekiyorsa gözlüğü öder.

Bilgisayar başında mola süresi yönetmelikte var mı?

Hayır. Madde 7, uygun bir çalışma planıyla periyodik ara veya dönüşümlü başka işler ister ama dakika belirtmez. HSE de yasal bir ölçü olmadığını söyler ve kısa, sık araları önerir: saatte 5–10 dakika, iki saatte bir 20 dakikadan iyidir. Ekrandan uzakta bir toplantı veya telefon görüşmesi de iş değişikliği sayılabilir.

Gebelikte ekranlı araçla çalışmak güvenli mi?

HSE, gebe çalışanların ekranlı araçlarla güvenle çalışabileceğini ve bilimsel çalışmaların ekranlı araç kullanımı ile düşük veya doğum kusurları arasında bir bağlantı göstermediğini belirtir. Yine de gebelik ilerledikçe duruş, uzun oturma, yorgunluk ve stres değişir. Bu nedenle gebe çalışanın ekranlı araç değerlendirmesi, kendi gebelik risk değerlendirmesinin bir parçası olarak gözden geçirilmelidir.


Sonuç

İyi yapılmış bir ekranlı araçlarla çalışma risk değerlendirmesi kısadır: operatörleri belirleyin, eğitin, kendi düzenlerini kontrol etmelerini sağlayın, her sorunu iş güvenliği uzmanı incelesin, çalışma merkezini düzeltin, araları ve göz muayenesini planlayın. Türk yönetmeliği AB direktifinin çerçevesini izler; İngiltere uygulamasından farklı olarak işe başlamadan önce göz muayenesi ve klavye önünde bilek desteği ister.

Başarısızlıkların çoğu sandalye ya da ekranla ilgili değildir. Kimsenin okumadığı formlar, değerlendirilmeyen evden çalışanlar ve hiçbir incelemeyi tetiklemeyen şikâyetler asıl sorundur. Bunları düzeltirseniz donanım sorunları ucuzken bulunur. Zorlayıcı görevlerde duruş puanlaması için işyeri ergonomisi rehberimizdeki yöntemleri kullanın.

FindRisk'i indirin; AI ile ekranlı araç kontrol listesi oluşturun, çalışma merkezindeki sorunları fotoğraf üzerinde işaretleyin ve değerlendirme raporunu aynı gün çalışan ve yöneticisiyle paylaşın.

FindRisk'i Dene

Güvenlik iş akışınızı modernleştirmeye hazır mısınız?

Yapay zeka destekli risk değerlendirmeleri yapın, raporları anında oluşturun ve ekibinizi güvende tutun — her yerde, her zaman.