El-Kol Titreşimi Risk Değerlendirmesi: Hesaplama ve Örnek
El-kol titreşimi risk değerlendirmesi, titreşimli el aletlerini kimlerin kullandığını belirleyen, her çalışanın günlük maruziyetini, yani A(8) değerini aletin titreşim büyüklüğü ve tetik süresinden hesaplayan ve sonucu yasal değerlerle (eylem değeri 2,5 m/s², sınır değer 5 m/s²) karşılaştıran sistematik bir incelemedir. Sonucu, kayıt altına alınmış önlemler ve sağlık gözetimidir.
Bu konudaki kaynakların çoğu iki rakamı verir ve bir hesaplayıcıya yönlendirir. Asıl zor kısım gerçek iş günüdür: Aynı çalışan kırıcıyı, taşlamayı ve matkabı sırayla eline alır. Her birinin titreşim düzeyi ve tetik süresi farklıdır. Sizin bunlardan tek bir günlük değer çıkarmanız, bu değeri hangi aletin belirlediğini bulmanız ve önlemlerin maruziyeti gerçekten düşürdüğünü göstermeniz gerekir.
Bu rehberde üç alet kullanan bir tadilat çalışanı için bunu adım adım yapıyoruz. Türkiye, İngiltere ve ABD kurallarını yan yana, A(8) formülünü ve maruziyet puanı sistemini sade aritmetikle, her aletin eylem ve sınır değerine ne kadar sürede ulaştığını, her önlemden sonra yeniden hesaplanan bir eylem planını ve sağlık gözetiminin neleri kapsaması gerektiğini bulacaksınız.
Bir Tadilat Ekibinde Titreşim Sorusu
Bir ofis binasının zemin katını söken küçük bir ekip düşünün. Bu rehber için kurgulanmış bir örnek. Ekipteki bir çalışan her gün eski şap betonunu kırıcı-delici çekiçle kırıyor, bims duvarlarda avuç taşlamayla kanal açıyor ve darbeli matkapla dübel deliği deliyor. Eldivenler araçta duruyor. Titreşim hakkında yazılı hiçbir şey yok ve çalışanlardan biri uzun bir günün sonunda parmaklarında karıncalanma olduğunu söylüyor.
Şantiye şefi bunun bir sorun olup olmadığını soruyor. İngiltere İSG otoritesi HSE hızlı bir ön eleme veriyor: Darbeli (kırıcı tip) aletleri düzenli olarak günde yaklaşık 15 dakikadan fazla kullananlar muhtemelen eylem değerinin, yaklaşık bir saatten fazla kullananlar ise muhtemelen sınır değerin üzerindedir. Burada kırıcı-delici çekiç tek başına günde yaklaşık yarım saat çalışıyor. Yani cevap "büyük ihtimalle evet, rakamlara ihtiyacımız var."
Parmaklarda karıncalanma ve uyuşma, HSE'nin el-kol titreşim sendromunun ilk belirtileri arasında saydığı şikâyetlerdir. Bu da değerlendirmeyi acil kılar ve sağlık gözetimini en baştan işin parçası yapar.
El-Kol Titreşimi Risk Değerlendirmesi Nedir?
El-kol titreşimi risk değerlendirmesi, genel risk değerlendirmesinin motorlu el aletleri ve elle yönlendirilen makinelerden ellere ve kollara iletilen titreşimi ele alan özel bir parçasıdır. Türkiye'de dayanağı, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 30. maddesine dayanarak çıkarılan ve 2002/44/AT sayılı AB Direktifi'ne paralel hazırlanan Çalışanların Titreşimle İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik'tir (Resmî Gazete 22.08.2013, Sayı 28743). Yönetmeliğin 6. maddesine göre işveren, çalışanların maruz kaldığı mekanik titreşim düzeyini işyerinde yapılan risk değerlendirmesinde ele alır ve gerekiyorsa ölçüm yaptırarak maruziyeti belirler.
| Terim | Anlamı |
|---|---|
| Titreşim büyüklüğü (a_hv) | Aletin üç eksendeki frekans ağırlıklı ivme değerlerinden hesaplanan toplam titreşim değeri, m/s² |
| Tetik süresi | Aletin gerçekten çalıştığı ve elde tutulduğu süre; işin toplam süresi değildir |
| Günlük maruziyet, A(8) | Bir günün titreşim dozunun, 8 saatte aynı enerjiyi verecek değer olarak ifadesi, m/s² |
| Maruziyet eylem değeri | 2,5 m/s²: eylem planı ve sağlık gözetiminin zorunlu hale geldiği değer |
| Maruziyet sınır değeri | 5 m/s²: hiçbir koşulda aşılamayacak değer |
| Maruziyet puanı | HSE'nin sadeleştirilmiş ölçeği: günde 100 puan eylem değerine, 400 puan sınır değere eşittir |
| El-kol titreşim sendromu | Parmak ve ellerde damar, sinir ve kas hasarı |
Yönetmeliğin 7. maddesi, değerlendirmede dikkate alınacak hususları sayar. Bunlar arasında aralıklı titreşim ve tekrarlı şoklar dahil maruziyetin türü, düzeyi ve süresi; özel politika gerektiren gruplar ve kadın çalışanlar dahil tüm çalışanların sağlık ve güvenliği; ekipman üreticisinin verdiği titreşim bilgisi; daha düşük titreşimli alternatif ekipmanın bulunup bulunmadığı; düşük sıcaklık gibi özel çalışma koşulları ve sağlık gözetimi sonuçları vardır. İngiltere'deki karşılığı olan 2005 tarihli düzenlemenin 5. maddesi de aynı listeyi içerir.
Titreşim ölçümü ile risk değerlendirmesi aynı şey değildir. HSE, başka kaynaklardan uygun veri elde edilemiyorsa ölçüm gerektiğini belirtir. Değerlendirme, rakamların her çalışan için ne anlama geldiğine ve neyin değişmesi gerektiğine karar verir.
El-Kol Titreşimi Eylem ve Sınır Değerleri
Türkiye, AB ve İngiltere aynı değerleri kullanır. ABD'de ise titreşim için federal bir standart yoktur.
| Eşik | Türkiye (Titreşim Yönetmeliği, Md. 5) | İngiltere (2005 düzenlemesi, reg. 4) | ABD |
|---|---|---|---|
| Maruziyet eylem değeri | 8 saatlik çalışma için 2,5 m/s² | 2,5 m/s² A(8) | OSHA standardı yok |
| Maruziyet sınır değeri | 8 saatlik çalışma için 5 m/s² | 5 m/s² A(8) | OSHA standardı yok |
| Bunun yerine kullanılan rehber | — | — | ACGIH TLV değerleri; NIOSH kriter dokümanı (1989) |
Bu değerler aletin değil, çalışanın günlük maruziyetidir. 7 m/s² titreşen bir alet tek başına "sınırı aşmaz". Çalışanın aşıp aşmadığı, aleti ne kadar süre elinde tuttuğuna bağlıdır.
Yönetmeliğe göre her aralıkta işverenin yükümlülükleri:
| Günlük maruziyet | İşverenin yükümlülükleri |
|---|---|
| 2,5 m/s² altı | Riskleri kaynağında yok etmek ya da en aza indirmek (Md. 8/1); risk değerlendirmesini güncel tutmak |
| 2,5–5 m/s² | Teknik ve organizasyonel önlemlerden oluşan bir eylem planı (Md. 8/3); sağlık gözetimi (Md. 12); çalışanların bilgilendirilmesi ve eğitimi (Md. 10) |
| 5 m/s² üstü | İzin verilmez. Maruziyet derhal sınırın altına indirilir, aşımın nedenleri belirlenir ve tekrarını önleyecek düzenleme yapılır (Md. 9) |
İngiltere'de aynı yükümlülükler 2005 düzenlemesinin 6, 7 ve 8. maddelerindedir.
ABD'de OSHA Teknik El Kitabı, OSHA'nın titreşim maruziyetiyle ilgili bir standardı olmadığını açıkça yazar ve el aletleri için ACGIH eşik sınır değerlerine (TLV) yönlendirir. NIOSH ise el-kol titreşimi için önerilen standart kriterlerini 1989'da yayımlamıştır (DHHS Yayın No. 89-106). Birden çok ülkede çalışan kuruluşlar için en basit yol, her yerde 2,5 ve 5 m/s² değerlerine göre değerlendirme yapıp yerel kuralları ayrıca kontrol etmektir.
El-Kol Titreşimi Risk Değerlendirmesi 6 Adımda Nasıl Yapılır?
El-kol titreşimi risk değerlendirmesi altı adımdan oluşur ve ilk adım çoğu zaman geri kalanın ne kadar iş çıkaracağını gösterir.
1. Adım: Ön eleme yapın
HSE'nin risk gruplarını kullanın. Yüksek risk, muhtemelen sınır değerin üzerinde: darbeli aletleri günde yaklaşık bir saatten fazla veya döner ve diğer aletleri günde yaklaşık dört saatten fazla düzenli kullananlar. Orta risk, muhtemelen eylem değerinin üzerinde: darbeli aletleri günde yaklaşık 15 dakikadan fazla veya bazı döner ve diğer aletleri günde yaklaşık bir saatten fazla düzenli kullananlar. Kimse bu sürelere yaklaşmıyorsa bunu kaydedin ve izlemeye devam edin.
2. Adım: Çalışanları, aletleri ve işleri listeleyin
Değerlendirmeyi alete göre değil, kişiye göre yapın. Bir tadilat çalışanı gün içinde beş alet kullanabilir; bir bakım teknisyeni haftada bir kez pas sökme tabancası kullanabilir. Her kişi için aletleri, her aletin hangi işte kullanıldığını ve vardiya başına kaç kez yapıldığını yazın.
3. Adım: Her alet için titreşim büyüklüğü ve tetik süresi belirleyin
Titreşim büyüklüğünü HSE'nin tipik değerler tablosundan, aletin kullanım kılavuzundan veya tedarikçiden ya da ölçümden alın (aşağıdaki "Titreşim Verisi Nereden Gelir?" bölümüne bakın). Tetik süresi için HSE, örneğin yarım saatlik kısa bir gözlem yapıp vardiyaya ölçeklemeyi ya da bir işin birkaç tekrarını ölçüp vardiyadaki tekrar sayısıyla çarpmayı önerir.
4. Adım: Günlük maruziyeti hesaplayın ve karşılaştırın
Her kişi için aletleri tek bir A(8) değerinde veya puan toplamında birleştirin (sonraki bölüm) ve 2,5 ile 5 m/s² ile karşılaştırın. Dozun en büyük kısmını hangi aletin oluşturduğunu not edin.
5. Adım: Önlemleri hiyerarşiye göre planlayın
Önce çalışma yöntemini değiştirin, sonra daha düşük titreşimli ekipman seçin ve bakımını yapın, ardından iş planlaması ve rotasyonla tetik süresini sınırlayın, elleri sıcak ve kuru tutun. Her önlem için maruziyeti yeniden hesaplayın ki plan etkisini göstersin. HSE, yüksek riskli işlerin önce ele alınmasını önerir.
6. Adım: Sağlık gözetimi, eğitim, kayıt ve gözden geçirme
Eylem değerini aşan çalışanları sağlık gözetimine alın, bilgilendirin ve eğitin. Önemli bulguları ve tarih ile sorumlu içeren eylem planını kaydedin; Yönetmeliğin 6. maddesine göre değerlendirme ve ölçüm sonuçları saklanır. Aletler, işler veya vardiya düzeni değiştiğinde değerlendirmeyi gözden geçirin. Risk değerlendirmesi, İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin 12. maddesine göre çok tehlikeli, tehlikeli ve az tehlikeli sınıftaki işyerlerinde en geç 2, 4 ve 6 yılda bir, değişiklik hallerinde ise daha erken yenilenir. HSE de hiçbir şey değişmemiş görünse bile en az iki yılda bir gözden geçirme gerekip gerekmediğinin kontrol edilmesini önerir.
Günlük Titreşim Maruziyeti Nasıl Hesaplanır? A(8) ve Maruziyet Puanı
Günlük titreşim maruziyeti, her aletin titreşim büyüklüğü ve tetik süresinin 8 saatlik güne normalize edilmiş tek bir değerde birleştirilmesiyle hesaplanır. Yönetmeliğin Ek-1'i A(8)'i bu şekilde tanımlar ve TS EN ISO 5349-1 ile 5349-2 standartlarına atıf yapar. İngiltere düzenlemesinin 1 sayılı ekindeki formüller şunlardır:
Tek alet için kısmi maruziyet: A(8) = a × √(T / 8)
Birden çok alet için günlük: A(8) = √( A1(8)² + A2(8)² + A3(8)² + … )
Burada a, aletin m/s² cinsinden titreşim büyüklüğü; T ise saat cinsinden tetik süresidir.
HSE'nin maruziyet puanı sistemi aynı hesabın daha kolay bir biçimidir. HSE tablosu 5 m/s² için saatte yaklaşık 50, 7 m/s² için 100, 10 m/s² için 200 puan verir; bu da yaklaşık olarak saatlik puan = 2 × a² demektir. Saatlik puanı tetik süresiyle (saat) çarpın, aletleri toplayın ve sonucu 100 (eylem değeri) ve 400 (sınır değer) ile karşılaştırın. Geri çevirmek için A(8) = 2,5 × √(puan ÷ 100). HSE'nin ücretsiz maruziyet hesaplayıcısı (Excel) altı alete kadar aynı hesabı yapar.
Aşağıdaki tablo, bu rehberde kullanılan titreşim büyüklüklerinin iki değere ne kadar sürede ulaştığını gösterir. Eylem değerine ulaşma süresi = 8 × (2,5 ÷ a)² saat; sınır değere ulaşma süresi bunun dört katıdır.
| Alet titreşimi (m/s²) | Saatlik puan | Eylem değerine ulaşma (tetik süresi) | Sınır değere ulaşma (tetik süresi) |
|---|---|---|---|
| 18 | 648 | yaklaşık 9 dakika | yaklaşık 37 dakika |
| 11 | 242 | yaklaşık 25 dakika | yaklaşık 1 sa 39 dk |
| 7 | 98 | yaklaşık 1 saat | yaklaşık 4 sa 5 dk |
| 4 | 32 | yaklaşık 3 sa 8 dk | bir vardiyadan uzun (12,5 sa) |
Formülden üç pratik kural çıkar:
- Titreşim büyüklüğü, süreden daha önemlidir. Puan, titreşim büyüklüğünün karesiyle artar. Büyüklüğü yarıya indirmek puanı %75 azaltır; tetik süresini yarıya indirmek %50 azaltır.
- Yüksek titreşimli aletler günü dakikalar içinde doldurur. 18 m/s²'de on dakikalık tetik süresi bile eylem değerinin üzerindedir.
- Titreşim büyüklüklerinin ortalaması alınmaz. Puanlar (veya kısmi maruziyetlerin kareleri) toplanır. 18, 7 ve 11 m/s²'nin ortalaması doz hakkında hiçbir şey söylemez.
Çözümlü Örnek: Bir Çalışan, Üç Alet
Bu örnek, kurgusal tadilat ekibiyle devam ediyor. Titreşim büyüklükleri, HSE'nin tipik alet titreşim tablosundaki ilgili alet türü için önerilen başlangıç değerleridir; tetik süreleri örnek amaçlıdır. Tüm sonuçlar yukarıdaki formülle hesaplanmıştır.
Başlangıçtaki günlük maruziyet
| Alet ve iş | Titreşim (m/s²) | Tetik süresi | Kısmi A(8) (m/s²) | Puan | Dozdaki payı |
|---|---|---|---|---|---|
| Kırıcı-delici çekiç, şap kırma | 18 | 30 dk | 4,50 | 324 | %64,5 |
| Avuç taşlama (100–180 mm), kanal açma | 7 | 60 dk | 2,47 | 98 | %19,5 |
| Darbeli matkap (beton ucu), dübel deliği | 11 | 20 dk | 2,25 | 81 | %16,0 |
| Toplam | 1 sa 50 dk | 5,6 | 503 |
Çalışan, gün boyunca toplam iki saatten kısa tetik süresiyle 5 m/s² sınır değerini aşıyor. Kırıcı-delici çekiç tek başına sınıra yakın ve ilk hedef olduğu açık.
Bulgular
| # | Bulgu | Kim | Sonuç |
|---|---|---|---|
| 1 | Günlük maruziyet 5,6 m/s² A(8) (503 puan), sınır değerin üzerinde | Söküm işindeki çalışanlar | Derhal azaltılmalı; iş bu düzende devam edemez |
| 2 | Dozun %64,5'i kırıcı-delici çekiçten geliyor | Çalışanlar | Önlemlerde ilk hedef |
| 3 | Titreşim değerleri bu ekibin aletlerine değil, HSE'nin genel değerlerine dayanıyor | Hepsi | Tedarikçi verisi kontrol edilmeli; sonuç bir değere yakınsa kullanım sırasında ölçümle doğrulanmalı |
| 4 | Bir çalışan parmaklarda karıncalanma bildiriyor | Bir çalışan | İşyeri hekimine yönlendirme; sağlık gözetiminin başlatılması |
| 5 | Titreşim konusunda bilgilendirme ve eğitim yok; eldiven koruma sanılıyor | Hepsi | Riskler, belirtiler, bildirim ve önlemler hakkında bilgilendirme |
Her önlemden sonra yeniden hesaplanan eylem planı
Her satır bir öncekine bir değişiklik ekler. Yeni değerler ve süreler, sahada doğrulanacak varsayımsal sonuçlardır.
| Adım | Değişiklik (hiyerarşi düzeyi) | Ne değişiyor | Çalışanın A(8) değeri |
|---|---|---|---|
| 0 | Başlangıç | — | 5,6 m/s² (503 puan) |
| 1 | Şap, uzaktan kumandalı yıkım makinesi gibi mekanize bir yöntemle kırılır; elle kullanılan çekiç yalnızca 10 dakikalık kenar düzeltme için kalır (çalışma yöntemi değişikliği) | Çekiç 10 dk | 4,2 m/s² (287 puan) |
| 2 | Taşlama, tedarikçi verisi ve sahada deneme ile seçilen daha düşük titreşimli bir modelle değiştirilir; disk değişimi bakım planına alınır (ekipman) | Taşlama kullanım sırasında 4 m/s² ölçülür | 3,7 m/s² (221 puan) |
| 3 | Delme işi iki çalışan arasında rotasyonla paylaşılır (organizasyonel) | Her biri için matkap 10 dk | 3,4 m/s² (180 puan) |
Tablo üç şeyi görünür kılıyor. Birincisi, baskın işin yöntemini değiştirmek diğer tüm önlemlerin toplamından fazla etki yaptı. İkincisi, on dakikalık elle kırma işi bile tek başına 108 puan, yani eylem değerinin üzerinde; ortadan kaldırılacak sıradaki iş bu. Üçüncüsü, rotasyon maruziyeti ikinci bir kişiye dağıtır ve onun aletleri de kendi toplamına eklenmelidir. 3,4 m/s² ile çalışan sınır değerin altında ama eylem değerinin üzerinde; bu yüzden sağlık gözetimi, bilgilendirme ve eğitim planda kalır. Bu sıra, kontrol hiyerarşisini ve Yönetmeliğin 8. maddesindeki, daha az titreşimli çalışma yöntemleri ve ekipmanla başlayan önlem listesini izler.
Bulguları tüm işyeri genelinde sıralıyorsanız, Fine-Kinney yöntemi gibi bir puanlama yöntemi titreşim önlemlerini diğer risklerle birlikte önceliklendirmeye yardım eder. Ancak puanlanan risk maruziyet hesabının yerini almaz; mevzuat m/s² ile yazılmıştır.
Titreşim Verisi Nereden Gelir?
Titreşim büyüklüğü dört kaynaktan gelir ve her birine farklı düzeyde güvenilir.
| Kaynak | Ne için kullanılır | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| HSE tipik değerler tablosu | Alet türü biliniyorsa ilk tahmin | Aralıklar geniştir (avuç taşlama: 3–10 m/s²); sizin aletiniz aralığın herhangi bir yerinde olabilir |
| Üretici veya tedarikçi verisi | Satın almadan önce modelleri karşılaştırmak | HSE, laboratuvarda elde edilen üretici verisinin gerçek kullanımdaki titreşimi önemli ölçüde düşük gösterebileceği konusunda uyarır |
| Kullanım sırasında ölçüm | Eylem veya sınır değere yakın sonuçlar, belirsiz kaynaklar, bir önlemin işe yaradığını doğrulamak | Yetkin kişi ve TS EN ISO 5349-2 yöntemi gerekir; sonuçlar kullanıcıya, aletin durumuna ve işlenen malzemeye göre değişir |
| Tetik süresi sayaçları ve veri kaydediciler | Tetik süresini kaydetmek ve önlemleri kontrol etmek | Titreşim ölçümü değildir; HSE farklı sistemlerin aynı işte %20'ye varan fark verebildiğini tespit etmiştir |
HSE'nin ölçüm ve izleme rehberi, geriye dönük kayıtların çalışanın sınırı aştığını ancak iş işten geçtikten sonra gösterebileceği konusunda da uyarır. Elektronik izleme bir planı kontrol etmeye yarar, planın yerini tutmaz.
Türkiye'de Yönetmeliğin Ek-1'i, maruziyetin TS EN ISO 5349-1 ve 5349-2 standartlarına göre değerlendirilmesini, iki elle kullanılan aletlerde ölçümün her el için ayrı yapılmasını ve yüksek olan değerin esas alınmasını öngörür. İşyeri ortam ölçümleri, İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik'in (Resmî Gazete 27.01.2023, Sayı 32086) 5. maddesinin 3. fıkrası gereği yeterlik veya ön yeterlik belgesine sahip laboratuvarlara yaptırılır. Bu yönetmelik titreşimi kapsadığı fiziksel etmenler arasında sayar.
Sağlık Gözetimi ve İlk Belirtiler
Sağlık gözetimi, eylem değerlerinin aşıldığı her durumda ve risk değerlendirmesi sonuçları gerektirdiğinde zorunludur (Yönetmelik Md. 12). İngiltere düzenlemesinin 7. maddesi de aynı tetikleyiciyi kullanır. Amacı, hasar kalıcı hale gelmeden ilk belirtileri yakalamaktır; çünkü HSE'nin ifadesiyle hasar bir kez oluştuğunda kalıcıdır.
HSE'nin çalışanlardan bildirmelerini istediği ilk belirtiler:
- parmaklarda karıncalanma ve uyuşma (uykuyu bölebilir)
- parmaklarla bir şeyi tam hissedememe
- ellerde güç kaybı
- soğuk ve ıslak ortamda parmak uçlarının önce beyazlaması, ardından kızarıp ağrıması (titreşime bağlı beyaz parmak)
HSE kademeli bir yaklaşım tarif eder: İşverenin belirtiler hakkında düzenli olarak anketle bilgi topladığı temel bir düzey (bir ilk tarama anketi ve yıllık bir anket) ve olumlu yanıt verenlerin konusunda yetkin bir iş sağlığı birimine yönlendirilmesi. Türkiye'de Yönetmeliğin 12. maddesine göre bir hastalık veya olumsuz sağlık etkisi saptanırsa çalışan işyeri hekimi tarafından bilgilendirilir. Yönetmeliğin 10. maddesi de çalışanlara titreşime bağlı yaralanma belirtilerinin niçin ve nasıl tespit edileceği ve bildirileceğinin öğretilmesini ister.
Bir çalışanda titreşime bağlı bir rahatsızlık saptanırsa her iki mevzuat da aynı adımları ister: Çalışan bilgilendirilir, işveren risk değerlendirmesini ve önlemleri gözden geçirir, gerekirse çalışanı titreşime maruz kalmayacağı bir işe verir ve benzer şekilde maruz kalan çalışanlar için de düzenli sağlık gözetimi sağlar.
Tüm Vücut Titreşimi Kısaca
Tüm vücut titreşimi, eller yerine oturak veya ayaklar üzerinden iletilir ve kendine ait, daha düşük değerleri vardır: Yönetmeliğin 5. maddesine göre eylem değeri 0,5 m/s², sınır değer 1,15 m/s²'dir (İngiltere'de de aynı). Değerlendirme aynı adımları izler ve Yönetmeliğin 8. maddesindeki önlem listesi titreşimi azaltan oturma yerlerini açıkça sayar. İşyerinizde ikisi birden varsa ayrı ayrı değerlendirin; el-kol ve tüm vücut maruziyetleri birbirine eklenmez.
El-Kol Titreşimi Değerlendirmesinde Sık Yapılan Hatalar
1. Tetik süresi yerine işin süresini saymak
Dört saat "taşlama yapan" bir çalışan, çalışan bir taşlamayı belki bir saat elinde tutar. Yanlış süre dozu olduğundan yüksek, tahmini düşük tutmak ise düşük gösterir. Gözlemleyin ve ölçün.
2. Etiket değerine olduğu gibi güvenmek
Beyan edilen değerler standart laboratuvar testlerinden gelir. HSE, gerçek kullanımdaki titreşimin çok daha yüksek olabileceği konusunda uyarır. Sonuç bir değere yakınsa HSE'nin tipik değerlerini kullanın veya ölçüm yaptırın.
3. Titreşim büyüklüklerinin ortalamasını almak
Titreşim maruziyeti enerji olarak toplanır. Ortalama almak, dozu belirleyen aleti gizler.
4. Titreşim önleyici eldiveni önlem saymak
HSE, eldivenlerin elleri sıcak tutmaya yardım ettiğini ancak titreşime karşı koruma için bunlara güvenilmemesi gerektiğini belirtir. Eldiveni KKD risk değerlendirmenizdeki diğer donanımlar gibi ele alın: Elleri sıcak ve kuru tutmanın bir parçasıdır, mühendislik önlemlerini atlamak için bir gerekçe değildir.
5. İzlemeyi ölçümle karıştırmak
Varsayılan bir titreşim değeriyle çalışan tetik süresi kaydedicisi bir rakam üretir, ama bu rakam ancak girilen değer kadar doğrudur.
6. Sınır değerin altına inince durmak
5 m/s²'nin altına inmek işin sonu değildir. 2,5 ile 5 m/s² arasında eylem planı, sağlık gözetimi ve eğitim yükümlülükleri sürer.
7. Soğuğu, kavrama kuvvetini ve bakımı unutmak
HSE, aşınmış taşlama disklerinin değiştirilmesi gibi bakım işlerini, kavrama kuvvetini azaltan aparat ve askı sistemlerini ve kan dolaşımını desteklemek için çalışanları sıcak ve kuru tutmayı önlemler arasında sayar. Yönetmeliğin 8. maddesi de bakım programlarını ve soğuk ile neme karşı koruyucu giysiyi aynı nedenle önlem listesine alır.
FindRisk ile El-Kol Titreşimi Değerlendirmesi
FindRisk titreşim ölçmez; titreşim büyüklükleri için yine tedarikçi verisine, HSE değerlerine veya yetkili bir laboratuvarın ölçümüne ihtiyacınız var. FindRisk'in hızlandırdığı kısım saha turu ve raporlamadır. Bir şantiye veya atölyede titreşim turu için yapay zekâ ile kontrol listesi oluşturabilirsiniz: alet envanteri, aletlerin durumu ve bakımı, gözlenen tetik süreleri, eldiven ve sıcak giysi temini, belirti bildirimi. Aşınmış diskler veya yüksek titreşimli aletler gibi bulguları doğrudan fotoğraf üzerinde işaretleyebilirsiniz.
Her bulgu yerleşik Fine-Kinney yöntemiyle puanlanabilir; böylece titreşim önlemleri işyerinin diğer riskleriyle aynı önceliklendirilmiş planda yer alır. FindRisk ardından fotoğraflar, puanlar ve sorumlularla birlikte profesyonel bir raporu saniyeler içinde hazırlar; rapor şantiye şefine veya işyeri hekimine gönderilmeye hazırdır. iOS ve Android'de çalışır. Daha geniş saha denetimleri için şantiye iş güvenliği denetim listemizle birlikte kullanın.
Sıkça Sorulan Sorular
El-kol titreşimi maruziyeti nasıl hesaplanır?
Her aletin saatlik puanını (yaklaşık 2 × titreşim büyüklüğünün karesi) günlük tetik süresiyle (saat) çarpın ve aletleri toplayın. 100 puan 2,5 m/s² eylem değerine, 400 puan 5 m/s² sınır değere eşittir. A(8) cinsinden her aletin kısmi maruziyeti a × √(T/8) olarak bulunur; günlük toplam, kısmi maruziyetlerin karelerinin toplamının kareköküdür. HSE'nin ücretsiz hesaplayıcısı ikisini de yapar.
Titreşimli bir alet eylem değerine ulaşmadan ne kadar kullanılabilir?
Aletin titreşim büyüklüğüne bağlıdır: Eylem değerine ulaşma süresi 8 × (2,5 ÷ a)² saattir. 7 m/s²'lik bir alet yaklaşık bir saatlik tetik süresinde, 11 m/s²'lik bir alet yaklaşık 25 dakikada, 18 m/s²'lik bir alet ise yaklaşık 9 dakikada eylem değerine ulaşır. Sınır değere ulaşma süresi bunun dört katıdır. Kendi aletinizin gerçek kullanımdaki değerini esas alın.
Titreşim önleyici eldivenler el-kol titreşim sendromunu önler mi?
Güvenilir biçimde önlemez. HSE, titreşime karşı koruma için eldivenlere güvenilmemesi gerektiğini belirtir. Yine de eldiven ve sıcak giysi faydalıdır; elleri sıcak ve kuru tutmak kan dolaşımını destekler ve Yönetmeliğin 8. maddesi soğuk ve neme karşı koruyucu giysiyi önlemler arasında sayar. Maruziyeti önce yöntemi değiştirerek, daha düşük titreşimli alet seçerek ve tetik süresini sınırlayarak azaltın.
Risk değerlendirmesinde üreticinin titreşim değerini kullanabilir miyim?
Başlangıç noktası olarak ve modelleri karşılaştırmak için kullanabilirsiniz; ancak değerin aleti sizin kullandığınız biçimi temsil edip etmediğini kontrol edin. HSE, laboratuvarda elde edilen üretici verisinin işyerindeki titreşimi önemli ölçüde düşük gösterebileceği uyarısını yapar. Yönetmeliğin 7. maddesi de üretici bilgisini dikkate alınacak hususlardan biri olarak sayar. Sonuç eylem veya sınır değere yakınsa ölçüm yaptırın.
El-kol titreşim sendromunun ilk belirtileri nelerdir?
HSE parmaklarda karıncalanma ve uyuşma, parmaklarla bir şeyi tam hissedememe, ellerde güç kaybı ve soğuk ile ıslak ortamda parmak uçlarının beyazlayıp ardından kızarması ve ağrımasını sayar. Çalışanlar bu belirtileri işverene veya işyeri hekimine erken bildirmelidir, çünkü hasar kalıcı hale gelir. Karpal tünel sendromu da titreşimli aletlerle ilişkilendirilebilir.
El-kol titreşimi risk değerlendirmesi ne sıklıkla yenilenir?
Aletler, işler, tetik süreleri veya vardiya düzeni değiştiğinde ve sağlık gözetimi bir sorun saptadığında gözden geçirin. Türkiye'de risk değerlendirmesi tehlike sınıfına göre en geç 2, 4 veya 6 yılda bir, değişiklik hallerinde daha erken yenilenir. HSE de hiçbir şey değişmemiş görünse bile en az iki yılda bir gözden geçirme gerekip gerekmediğinin kontrol edilmesini önerir.
El-kol titreşimi için kimler sağlık gözetimine alınmalı?
Eylem değerini aşan maruziyeti olan çalışanlar ve risk değerlendirmesinin risk altında gösterdiği herkes; örneğin HSE'ye göre Raynaud hastalığı gibi kan dolaşımını etkileyen bir rahatsızlığı olanlar daha fazla risk altındadır. Yönetmeliğin 12. maddesi bu durumlarda sağlık gözetimini zorunlu kılar. HSE'nin önerdiği yaklaşımda gözetim bir belirti anketiyle başlar; olumlu yanıt verenler bir iş sağlığı profesyoneline yönlendirilir.
Sonuç
El-kol titreşimi risk değerlendirmesi her çalışan için üç soruya indirgenir: Ne kadar titreşim, ne kadar süre ve hangi değerle karşılaştırıldığında? Büyüklüklerin ortalamasını almak yerine puanları topladığınızda, dozu hangi aletin belirlediği hızla ortaya çıkar. Tadilat örneğinde kırıcı-delici çekiç maruziyetin yaklaşık üçte ikisini oluşturdu ve bu işin yöntemini değiştirmek diğer tüm önlemlerden fazla etki yaptı.
Hesap tablolarını kendi ekibiniz için şablon olarak kullanın, önlemleri hiyerarşi sırasıyla planlayın ve her değişiklikten sonra yeniden hesaplayın; eylem değerinin üzerinde kalan herkes için sağlık gözetimini sürdürün. Gürültü risk değerlendirmesi rehberimiz gürültü maruziyeti için aynı formatı kullanır; işyerinde ergonomi rehberimiz ise titreşimin etkisini artıran kavrama, kuvvet ve duruş etkenlerini anlatır.
Bir sonraki titreşim turunuzu telefonunuzdan yapmak için FindRisk'i indirin, alan için kontrol listesi oluşturun, bulguları fotoğraf üzerinde işaretleyin ve puanlanmış raporu aynı gün paylaşın.
FindRisk'i Dene
Güvenlik iş akışınızı modernleştirmeye hazır mısınız?
Yapay zeka destekli risk değerlendirmeleri yapın, raporları anında oluşturun ve ekibinizi güvende tutun — her yerde, her zaman.
