Gürültü Risk Değerlendirmesi: Maruziyet Hesabı ve Çözümlü Örnek

Gürültü risk değerlendirmesi, işyerinde kimlerin gürültüye maruz kaldığını, her çalışanın günlük gürültü maruziyetini, bu değerin yasal eylem ve sınır değerleriyle (80, 85 ve 87 dB(A)) karşılaştırmasını ve hangi önlemlerin gerektiğini ortaya koyan sistematik bir incelemedir. Sonucu bir ölçüm tablosu değil, kayıt altına alınmış bir eylem planıdır.

Bu konudaki kaynakların çoğu adımları sıralar ve boş bir form verir. Asıl zor kısım, her birinin farklı seviyesi ve süresi olan görevleri tek bir günlük maruziyet değerine çevirmek, bu değeri hangi görevin belirlediğini bulmak ve alınan önlemlerin maruziyeti gerçekten düşürdüğünü göstermektir.

Bu rehberde bir metal atölyesi için bunu adım adım yapıyoruz. Türkiye, İngiltere ve ABD eşiklerini yan yana, maruziyet formülünü çözümlü hesapla, her önlemden sonra yeniden hesaplanan bir eylem planını, kulak koruyucu kontrolünü ve aynı çalışanın OSHA kurallarına göre değerlendirmesini bulacaksınız.

Bir Metal Atölyesinde Gürültü Sorusu

Küçük bir çelik konstrüksiyon atölyesi düşünün. Bu rehber için kurgulanmış bir örnek. Bir imalat ustası gün boyunca sac kesip taşlıyor, panelleri çekiçle düzeltiyor, gazaltı kaynağı yapıyor ve tezgâh işleriyle uğraşıyor. Kulaklıklar kapının yanında asılı. Hiç ölçüm yapılmamış; son "gürültü kontrolü", genel denetim formundaki "kulak koruyucu mevcut: evet" satırından ibaret.

Atölye şefi basit bir soru soruyor: Bir sorun var mı? Dürüst cevap, "rakamlara bağlı." Taşlama makinesi çalışırken çalışanlar yaklaşık 2 metre mesafede konuşmak için seslerini yükseltmek zorunda kalıyor ve taşlama günde yarım saatten çok daha uzun sürüyor. İngiltere İSG otoritesi HSE, bu ikisini gürültü için muhtemelen önlem almanız gerektiğinin işaretleri arasında sayıyor.

Gürültü risk değerlendirmesi bu sezgiyi bir rakama çevirir, mevzuatla karşılaştırır ve neyin önce düzeltileceğini sıralar. Rehberin geri kalanında bu ustanın değerlendirmesini birlikte yapıyoruz.

Gürültü Risk Değerlendirmesi Nedir?

Gürültü risk değerlendirmesi, genel risk değerlendirmesinin gürültü maruziyetine odaklanan özel bir parçasıdır. Türkiye'de dayanağı, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 30. maddesine dayanarak çıkarılan ve 2003/10/AT sayılı AB Direktifi ile uyumlu Çalışanların Gürültü ile İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik'tir (Resmî Gazete 28.07.2013, Sayı 28721). Yönetmeliğin 7. maddesine göre işveren, çalışanların maruz kaldığı gürültüyü işyerinde yapılan risk değerlendirmesinde ele alır.

Terim	Anlamı
Günlük gürültü maruziyet düzeyi (LEX,8saat)	Bir iş gününün gürültü dozunun, 8 saatte aynı enerjiyi verecek düzey olarak ifadesi, dB(A)
Haftalık maruziyet	Günlük maruziyetin günden güne belirgin değiştiği durumlarda kullanılan haftalık ortalama
Tepe ses basıncı (Ptepe)	En yüksek anlık ses basıncı, dB(C) veya Pa; darbeli gürültüde önemlidir
Maruziyet eylem değeri	Belirli yükümlülüklerin başladığı düzey (bilgilendirme, kulak koruyucu, eylem planı)
Maruziyet sınır değeri	Kulak koruyucunun etkisi de hesaba katılarak hiçbir durumda aşılamayacak düzey

Yönetmeliğin 7. maddesi, değerlendirmede dikkate alınacak hususları sayar: darbeli gürültü dahil maruziyetin türü, düzeyi ve süresi; sınır ve eylem değerleri; özel politika gerektiren gruplar ile kadın çalışanlar başta olmak üzere tüm çalışanların sağlık ve güvenliği; yeterli koruma sağlayan kulak koruyucularının bulunup bulunmadığı ve diğerleri. İngiltere'deki karşılığı olan 2005 tarihli düzenleme de benzer bir liste içerir ve ototoksik maddelerle ya da titreşimle etkileşimi, gürültünün uyarı sinyallerini bastırmasını ve daha sessiz ekipman seçeneklerini de sayar.

Gürültü ölçümü ile gürültü risk değerlendirmesi aynı şey değildir. Ölçüm, rakam üretir. Değerlendirme, bu rakamların her çalışan için ne anlama geldiğine ve neyin değişmesi gerektiğine karar verir. HSE, değerlendirmenin "sadece gürültü ölçmekten fazlası" olduğunu ve güvenilir bilgi varsa ölçümün bazen gerekmeyebileceğini belirtir.

Gürültü Maruziyet Sınır ve Eylem Değerleri

Türk yönetmeliğinin değerleri İngiltere'dekiyle aynıdır. ABD ise farklı değerler ve farklı bir hesap yöntemi kullanır.

Eşik	Türkiye (Gürültü Yönetmeliği, Md. 5)	İngiltere (2005 düzenlemesi, reg. 4)	ABD (OSHA 29 CFR 1910.95)
En düşük maruziyet eylem değeri	80 dB(A); tepe 112 Pa = 135 dB(C)	80 dB(A); tepe 135 dB(C)	—
En yüksek maruziyet eylem değeri / eylem seviyesi	85 dB(A); tepe 140 Pa = 137 dB(C)	85 dB(A); tepe 137 dB(C)	8 saatlik TWA 85 dBA veya %50 doz
Maruziyet sınır değeri / PEL	87 dB(A); tepe 200 Pa = 140 dB(C)	87 dB(A); tepe 140 dB(C)	8 saatlik TWA 90 dBA; darbeli gürültü 140 dB tepeyi aşmamalı
Kulak koruyucu hesaba katılır mı?	Sadece sınır değerde	Sadece sınır değerde	Eylem seviyesine ulaşılıp ulaşılmadığına karar verirken hayır

Gürültü maruziyet değerleri: 80 dB(A) altında özel yükümlülük yok, 80 en düşük eylem değeri ile bilgilendirme ve kulak koruyucuların hazır bulundurulması, 85 en yüksek eylem değeri ile eylem planı, işaretleme ve kulak koruyucu kullanımı, 87 dB(A) kulakta asla aşılamayacak sınır değer

Yönetmeliğe göre her aralıkta işverenin yükümlülükleri:

Günlük maruziyet	İşveren yükümlülükleri
80 dB(A) altı	Riskleri kaynağında yok etme veya en aza indirme genel yükümlülüğü devam eder (Md. 8/1)
80 – 85 dB(A) arası	Kulak koruyucular hazır bulundurulur (Md. 9); çalışanlar bilgilendirilir ve eğitilir (Md. 11); risk varsa işitme testi yaptırılabilir (Md. 13)
85 dB(A) ve üzeri	Teknik ve organizasyonel önlemlerden oluşan eylem planı; çalışma yerlerinin işaretlenmesi, mümkünse erişimin sınırlandırılması (Md. 8/3); kulak koruyucu kullanımı sağlanır ve denetlenir (Md. 9); işitme testleri işverence yaptırılır (Md. 13)
Kulakta 87 dB(A) üzeri	Hiçbir durumda aşılamaz. Derhal önlem alınır, sebep belirlenir, tekrarı önlenir (Md. 10)

ABD'de NIOSH'un önerdiği maruziyet sınırı da 8 saatlik iş günü ortalamasıyla 85 dBA'dır; bu, OSHA'nın 90 dBA sınırından daha sıkıdır.

Gürültü Risk Değerlendirmesi 6 Adımda Nasıl Yapılır?

Gürültü risk değerlendirmesi altı adımda yapılır ve çoğu zaman ilk adım, geri kalanına gerek olup olmadığını belirler.

1. Adım: Gürültü sorunu var mı, ön tarama yapın

Normal çalışma sırasında sahayı gezin. HSE'nin uyarı işaretleri iyi bir ön tarama aracıdır: kalabalık bir cadde veya elektrikli süpürge kadar rahatsız edici gürültü, yaklaşık 2 metrede konuşmak için ses yükseltme, günde yarım saatten uzun süre gürültülü el aleti veya makine kullanımı, darbe sesleri ya da patlamalı kaynaklar. Hiçbiri yoksa bunu kaydedin ve değerlendirmeyi kapatın.

2. Adım: Kimin neye maruz kaldığını belirleyin

Listeyi makineye göre değil, kişiye ve göreve göre yapın. İmalat ustası dört görev arasında dolaşır; bir bakım teknisyeni on farklı alana girebilir. Her kişi için görevleri, her görevdeki gürültü kaynağını ve fazla mesai ile gürültülü dinlenme alanları dahil gerçekçi süreleri yazın.

3. Adım: Her görev için güvenilir gürültü düzeyi elde edin

İşyeri gürültü ölçümleri, İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete 27.01.2023, Sayı 32086) Madde 5/3 uyarınca yeterlik veya ön yeterlik belgesine sahip laboratuvarlara yaptırılır; diğer laboratuvarların sonuçları geçersizdir. Ölçüm planlarken benzer işyerlerinin verilerinden ve üreticinin beyan ettiği gürültü emisyon değerlerinden yararlanın. Çekiç, pres, çivi tabancası gibi darbeli kaynaklarda tepe değerini ayrıca isteyin.

4. Adım: Günlük maruziyeti hesaplayın ve karşılaştırın

Görevlerin düzey ve sürelerini her kişi için LEX,8saat değerinde birleştirin (sonraki bölüm) ve 80, 85, 87 dB(A) ile tepe değerleriyle karşılaştırın.

5. Adım: Önlemleri kontrol hiyerarşisine göre planlayın

Önce kaynağında yok etme veya azaltma, sonra işyeri düzeni ve iş organizasyonu, en son kulak koruyucu. Planlanan her değişiklik için maruziyeti yeniden hesaplayın; böylece plan, etkisini rakamla gösterir.

6. Adım: Kaydedin, uygulayın, gözden geçirin

Bulguları ve sorumlusu, termini belli bir eylem planını kaydedin. Yönetmeliğin 6. maddesi değerlendirme ve ölçüm sonuçlarının saklanmasını ister. Gürültü, genel risk değerlendirmesinin içinde yer aldığı için İSG Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği'ne göre en geç çok tehlikeli, tehlikeli ve az tehlikeli sınıfta sırasıyla 2, 4 ve 6 yılda bir, değişiklik hallerinde ise daha erken yenilenir. Ölçümler ise kontrol önlemlerini değerlendirmek için, maruziyet değiştiğinde, iş müfettişi istediğinde ya da işyeri hekimi veya iş güvenliği uzmanı gerekli gördüğünde tekrarlanır (İş Hijyeni Yönetmeliği Md. 5/2).

Günlük Gürültü Maruziyeti Nasıl Hesaplanır?

Günlük gürültü maruziyeti, her görevin ses enerjisini toplayıp 8 saatlik referans güne yayarak hesaplanır. İngiltere 2005 düzenlemesinin Ek 1'i, aynı LEX,8saat tanımına dayanan çok dönemli formülü verir:

LEX,8saat = 10 × log10 [ (1/8) × Σ ( Ti × 10^(Li/10) ) ]

Burada Ti, i görevinin saat cinsinden süresi; Li ise o görevin eşdeğer sürekli ses düzeyidir, dB(A). Tek görev için formül LEX,8saat = L + 10 × log10(T/8) hâline gelir.

Formülden iki pratik kural çıkar:

Sürenin iki katına çıkması 3 dB ekler. 95 dB(A)'da 1 saat, 92 dB(A)'da 2 saatle aynı dozu verir. Süreyi yarıya indirmek 3 dB düşürür.
Genellikle en gürültülü görev belirleyicidir. Ölçek logaritmik olduğu için kısa ama gürültülü bir görev, uzun ve sessiz bir görevden ağır basabilir. Bu yüzden ilk bakılacak şey ortalama değil, her görevin payıdır.

Önce her görevin kısmi maruziyetini bulup sonra birleştirebilirsiniz:

Görev	Düzey dB(A)	Saat	Kısmi LEX,8saat	Günlük dozdaki payı
Avuç taşlama	98	1,5	90,7	%80
Çekiçle düzeltme	92	1,0	83,0	%13
Gazaltı kaynağı	84	3,0	79,7	%6
Tezgâh işi, diğer	75	2,5	69,9	%1
Toplam		8,0	91,7 dB(A)

Sadece taşlama, 90,7 dB(A) ile günün geri kalanı sayılmadan 87 dB(A) sınır değerini aşıyor. HSE'nin aynı hesabı yapan ücretsiz bir gürültü maruziyet hesaplayıcısı da var.

Çözümlü Örnek: Metal Atölyesi İçin Gürültü Risk Değerlendirmesi

Örnek, kurgusal atölyeyle devam ediyor. Görev düzeyleri gerçek bir işyerinden alınmış ölçümler değil, örnek girdilerdir; sonuçlar yukarıdaki formülle hesaplanmıştır.

Bulgular

#	Bulgu	Etkilenen	Sonuç
1	İmalat ustasının günlük maruziyeti 91,7 dB(A): 85 en yüksek eylem değerinin, koruyucusuz durumda 87 sınır değerinin de üzerinde	3 imalat ustası	Eylem planı zorunlu; kulak koruyucu kullanımı zorunlu
2	Dozun %80'i taşlamadan geliyor	İmalat ustaları	İlk önlem hedefi
3	Çekiçle düzeltme darbeli gürültü üretiyor; tepe değeri ölçülmemiş	İmalat ustaları, yakındaki kaynakçı	Tepe değeri 135/137/140 dB(C)'ye göre ölçülmeli
4	İşaretlenmiş gürültülü alan yok; kulaklıklar kapıda, kullanım denetlenmiyor	Herkes	Alan işaretlenmeli, kullanım denetlenmeli
5	Kimse işitme testinden geçmemiş	İmalat ustaları	İşyeri hekimi gözetiminde işitme testleri

Yeniden hesaplanan maruziyetle eylem planı

Aşağıdaki her satır, değişiklikten sonra yeniden ölçümle doğrulanacak varsayımsal bir sonuçtur.

Adım	Değişiklik (hiyerarşi düzeyi)	Yeni görev düzeyi / süresi	Usta LEX,8saat
0	Başlangıç	Taşlama 98 dB(A), 1,5 saat	91,7
1	Kaynağında azaltma: kesme ve taşlama yöntemini veya takımı değiştirme, sacı sönümlemeli tezgâhta destekleme (mühendislik)	Taşlama yeniden ölçülmüş: 93 dB(A)	88,3
2	Düzeltme tezgâhını sönümleme, daha sessiz bir düzeltme yöntemi (mühendislik)	Çekiçleme yeniden ölçülmüş: 87 dB(A)	87,3
3	Taşlamayı tek blokta toplayıp paylaştırarak her ustanın taşlama süresini 45 dakikaya indirme (organizasyonel)	Taşlama 0,75 saat	85,5
4	Taşlama ve düzeltme alanını işaretleme; kulak koruyucu kullanımı (KKD)	—	Koruyucusuz değer hâlâ 85'in üzerinde, kulak koruyucu zorunlu kalır

Tablo iki şeyi görünür kılıyor. Birincisi, en büyük düşüş baskın görevdeki mühendislik önleminden geliyor: tek bir kaynak değişikliği 3 dB'den fazla düşürdü. İkincisi, iyi bir eylem planı bile maruziyeti 85 dB(A) civarında bırakabilir; bu yüzden kulak koruyucu, işaretleme ve işitme testleri planın parçası olarak kalır. Bu sıralama kontrol hiyerarşisini izler ve yönetmeliğin 8. maddesinin istediği de budur: önce teknik ve organizasyonel önlemler, en son kişisel korunma.

Tüm işyerinin bulgularını sıralarken Fine-Kinney yöntemi gibi bir puanlama yöntemi gürültü önlemlerini diğer risklerle aynı listede önceliklendirmeye yardım eder. Ancak puan, maruziyet hesabının yerini tutmaz; yönetmelik desibel cinsinden yazılmıştır.

Kulak Koruyucu Seçimi ve Kontrolü

Kulak koruyucu, takılıyken kulaktaki düzey tahmin edilip ortaya çıkan maruziyet 87 dB(A) sınır değeriyle karşılaştırılarak kontrol edilir. Yönetmeliğin 7. maddesi de yeterli korumayı sağlayan kulak koruyucusu olup olmadığının değerlendirilmesini ister. HSE'nin kulak koruyucu rehberi üç pratik kural verir:

Kulakta en azından 85 dB'nin altına inmeyi hedefleyin, 70 dB'nin altına indiren koruyuculardan kaçının. Aşırı koruma çalışanı çevresinden yalıtır ve koruyucu çıkarılır.
İlk rehber olarak SNR değerini kullanın: 85–90 dB için SNR 20 veya altı, 90–95 dB için 20–30, 95–100 dB için 25–35, 100–105 dB için 30 veya üzeri. Belirgin düşük frekanslı gürültüde bu tablo uygun değildir.
Gerçek kullanım koşullarını hesaba katın. HSE, koruyucunun değerinden 4 dB düşülmesini önerir: kulaktaki düzeyin standart hesabın öngördüğünden 4 dB yüksek olduğunu varsayın. Bu düzeltme tepe gürültüye uygulanmaz.

Başlangıçtaki ustaya dönelim. Seçilen kulaklığın üretici verisiyle yapılan hesabın taşlamada kulakta 74 dB(A), çekiçlemede 68 dB(A) öngördüğünü varsayalım. 4 dB düzeltmeyle bunlar 78 ve 72 dB(A) olur. Kaynak ve tezgâh işi olduğu gibi kalır.

Senaryo	Korumalı LEX,8saat
Kulaklık tüm taşlama ve çekiçleme boyunca takılı	80,7 dB(A)
Aynısı, ama taşlamanın 15 dakikasında çıkarılmış	85,0 dB(A)

98 dB(A)'da 15 dakika kulaklıksız çalışmak, korumalı günlük maruziyete 4 dB'den fazla ekliyor. HSE'nin koruyucuyu birkaç dakikalığına bile çıkarmanın korumayı ciddi biçimde düşürdüğünü vurgulamasının ve yönetmeliğin 9. maddesinin kullanımın "denetlenmesini" istemesinin nedeni budur.

Uluslararası Karşılaştırma: Aynı Gün OSHA 1910.95'e Göre

ABD'de OSHA, gürültüyü 3 dB yerine 5 dB değişim oranıyla değerlendirir; bu yüzden aynı iş günü ABD'de daha düşük bir rakam verir. 29 CFR 1910.95 Ek A dozu D = 100 × (C1/T1 + C2/T2 + …) olarak tanımlar; burada T = 8 / 2^((L − 90)/5), L düzeyindeki referans süredir. TWA = 16,61 × log10(D/100) + 90'dır.

Başlangıçtaki usta için, görev düzeylerini örnek amaçlı eşdeğer girdiler olarak alırsak:

Görev	Düzey dBA	Saat (C)	Referans süre (T)	C/T
Taşlama	98	1,5	2,64 saat	0,57
Çekiçleme	92	1,0	6,06 saat	0,17
Kaynak	84	3,0	18,38 saat	0,16
Tezgâh işi	75	2,5	80 dB entegrasyon eşiğinin altında	—
Doz				%89,7

%89,7 doz, 89,2 dBA TWA'ya karşılık gelir. OSHA'ya göre bu çalışan 90 dBA sınırının altında ama 85 dBA eylem seviyesinin üzerindedir. Bu da işitme koruma programını başlatır: izleme, çalışanların bilgilendirilmesi, ilk maruziyetten sonraki 6 ay içinde başlangıç odyogramı ve yıllık odyogramlar, ücretsiz kulak koruyucu ve yıllık eğitim. Türk yönetmeliğine göre ise aynı gün 91,7 dB(A)'dır ve koruyucusuz durumda sınır değeri aşar.

Farklı ülkelerde faaliyet gösteren kuruluşlar için en sade yol, daha sıkı değerlere göre değerlendirip ardından yerel uyumu kontrol etmektir.

Gürültü Risk Değerlendirmesinde Sık Yapılan Hatalar

1. Ölçüm raporunu değerlendirme sanmak

Desibel değerleriyle dolu bir rapor; kimin, ne kadar süre, hangi değere göre maruz kaldığını ve neyin değişeceğini söylemedikçe değerlendirme değildir.

2. Enerji yerine düzeylerin ortalamasını almak

98 ve 84 dB(A)'nın aritmetik ortalaması 91'dir; bu, gürültülü görevin ne kadar baskın olduğunu gizler. Desibeller formülle birleştirilmelidir.

3. Kısa ama gürültülü görevleri atlamak

"Ara ara birkaç dakika" kullanılan bir taşlama makinesi günde bir buçuk saate ulaşabilir. Görevlerin gerçekte ne kadar sürdüğünü çalışanlara sorun, fazla mesaiyi dahil edin.

4. Doğrudan kulak koruyucuya geçmek

Eylem değerlerinin aşılıp aşılmadığına karar verirken kulak koruyucunun etkisi hesaba katılmaz (Md. 5/3). 85 dB(A) üzerinde önce teknik ve organizasyonel önlemlerden oluşan eylem planı gerekir.

5. Etiketteki SNR'ye güvenmek

Koruyucular gerçek kullanımda laboratuvardakinden daha az koruma sağlar; kısa süre çıkarıldığında ise çok daha az. Gerçek kullanım düzeltmesini uygulayın, uyumu ve kullanımı kontrol edin.

6. Tepe gürültüyü ve diğer etkileri unutmak

Çekiç, pres ve çivi tabancası için tepe ölçümü gerekir. Gürültü alarmları ve geri vites ikazlarını da bastırabilir; İngiltere düzenlemesi ototoksik maddeleri ve titreşimi de dikkate almanızı ister. Aynı sahalardaki solvent maruziyeti için kimyasal güvenlik rehberimize bakabilirsiniz.

7. Hiç gözden geçirmemek

Yeni makine, ikinci vardiya ya da değişen görev rotasyonu maruziyeti değiştirir. İş değiştiğinde değerlendirmeyi gözden geçirin, önlemlerin işe yaradığını yeniden ölçümle doğrulayın. İşe bağlı işitme kaybı saptandığında yönetmeliğin 13. maddesi risk değerlendirmesinin ve önlemlerin gözden geçirilmesini ister.

FindRisk ile Gürültü Risk Değerlendirmesi

FindRisk gürültü ölçmez; rakamlar için yetkili bir laboratuvar ve uygun ölçüm cihazları gerekir. FindRisk'in yaptığı, saha turunu ve raporlamayı hızlandırmaktır. Bir atölyenin gürültü turu için yapay zekâ ile kontrol listesi oluşturabilirsiniz: ön tarama işaretleri, kaynaklar, işaretlenmiş alanlar, levhalar, kulak koruyucuların durumu. Gürültü kaynaklarını ve eksik levhaları doğrudan fotoğraf üzerinde işaretleyebilirsiniz.

Her bulgu yerleşik Fine-Kinney yöntemiyle puanlanabilir; böylece gürültü önlemleri işyerinin diğer riskleriyle aynı öncelik listesinde yer alır. Ardından FindRisk, fotoğraflar, puanlar ve sorumlularla saniyeler içinde profesyonel bir rapor üretir; işveren vekiline ya da işyeri hekimine hazır hâle gelir. iOS ve Android'de çalışır. Rutin fabrika denetimleri için imalat sektörü güvenlik denetimi kontrol listemizle birlikte kullanabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Gürültü ölçümünü kim yapabilir?

İşyeri gürültü ölçümleri, İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik'e göre yeterlik veya ön yeterlik belgesine sahip laboratuvarlara yaptırılmalıdır; belgesiz laboratuvarların sonuçları geçersizdir. Ölçüm sonuçlarını yorumlamak ve gürültüyü risk değerlendirmesine işlemek ise işverenin oluşturduğu risk değerlendirmesi ekibinin, yani iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve çalışan temsilcisinin görevidir.

Gürültü ölçümü ne sıklıkla yapılmalı?

Mevzuat sabit bir periyot koymaz. İş Hijyeni Yönetmeliği'ne göre ölçüm; kontrol önlemlerinin etkinliğini değerlendirmek için, işyerinde veya kişisel maruziyette değişiklik olduğunda, iş müfettişi talep ettiğinde ya da işyeri hekimi veya iş güvenliği uzmanı gerekli gördüğünde tekrarlanır. Risk değerlendirmesinin kendisi ise tehlike sınıfına göre 2, 4 veya 6 yılda bir ve değişikliklerde daha erken yenilenir.

Gürültü risk değerlendirmesi için mutlaka ölçüm gerekir mi?

Yönetmeliğin 6. maddesi işverenin "gerektiği durumlarda" ölçüm yaptırmasını ister. Ön taramada gürültü sorunu işareti yoksa ölçüm gerekmeyebilir. Maruziyetin bir eylem veya sınır değere yakın olması muhtemelse, kaynaklar belirsizse ya da önlemlerin etkisi doğrulanacaksa ölçüm gerekir ve bu ölçüm yetkili laboratuvarca yapılmalıdır.

85 dB 8 saat boyunca güvenli midir?

Hiçbir düzey herkes için güvenli olduğu garantisini vermez. 8 saatte 85 dB(A), Türk yönetmeliğinde en yüksek maruziyet eylem değeridir: bu düzeyde eylem planı, işaretleme, kulak koruyucu kullanımı ve işitme testleri zorunlu hâle gelir. Aynı değer ABD'de NIOSH'un önerilen sınırı ve OSHA'nın eylem seviyesidir. 85 dB(A)'yı güvenli bir hedef değil, ciddi önlem gerektiren bir eşik olarak görün.

Kulak koruyucu sınır değer hesabına dahil edilir mi?

Evet, ama sadece sınır değer için. Yönetmeliğin 5. maddesine göre 87 dB(A) sınır değeri kontrol edilirken kulak koruyucunun koruyucu etkisi dikkate alınır; 80 ve 85 dB(A) eylem değerlerine ulaşılıp ulaşılmadığına karar verilirken dikkate alınmaz. İngiltere'de de kural aynıdır, ABD'de OSHA eylem seviyesini koruyucu zayıflatması olmadan değerlendirir.

Gürültülü çalışma alanı nasıl işaretlenir?

En yüksek maruziyet eylem değeri aşılan çalışma yerleri yönetmeliğin 8. maddesi uyarınca uygun şekilde işaretlenir ve teknik olarak mümkünse bu alanlara erişim sınırlandırılır. Bu alanlarda yönetmeliğin 9. maddesi gereği kulak koruyucu kullanımı sağlanır ve denetlenir. İngiltere'de bu alanlara "hearing protection zone" denir ve girenlerin kulak koruyucu takması gerekir.

Sonuç

Gürültü risk değerlendirmesi her çalışan için üç soruyu cevaplar: ne kadar gürültü, hangi değere göre ve ne değişecek. Düzeylerin ortalaması yerine enerjiyi birleştirdiğinizde hesap basittir ve dozu hangi görevin belirlediğini hemen gösterir. Atölye örneğinde tek bir alet maruziyetin %80'ini üretiyordu ve önce onu ele almak, kulaklık dağıtmaktan çok daha fazla fayda sağladı.

Hesap tablosunu kendi işyeriniz için şablon olarak kullanın, önlemleri hiyerarşi sırasıyla planlayıp her değişiklikten sonra yeniden hesaplayın, kulak koruyucuyu gerçek kullanım düzeltmesiyle kontrol edin. Gürültünün diğer tehlikelerle aynı gözden geçirme döngüsünde kalması için bu rehberi genel risk değerlendirmesi rehberimizle birlikte kullanın.

Bir sonraki gürültü turunuzu telefonunuzdan yürütmek için FindRisk'i indirin; alan için kontrol listesi oluşturun, gürültü kaynaklarını fotoğraf üzerinde işaretleyin ve puanlanmış raporu aynı gün paylaşın.